We wtorek 14 maja, w siedzibie Krajowej Izby Gospodarczej przy ul. Trębackiej 4 w Warszawie, odbyło się spotkanie inaugurujące działalność Fundacji Sprawne Państwo. Zjawiło się ok. 40 osób, a dyskusja, która wywiązała się po części wprowadzającej trwała blisko 2 godziny, angażując intelektualnie i inspirując nas do dalszego działania.
W dobie niemal nieograniczonego dostępu do Internetu spotkania twarzą w twarz, gdzieś w wynajętych salach, mogą wydawać się przeżytkiem. Jako zarząd nowej fundacji uznaliśmy jednak, że warto spróbować i zgromadzić choćby niewielkie grono osób, dla których cele statutowe FSP nie są obojętne; poznać się osobiście i porozmawiać o sprawach wagi państwowej przy kawie i ciasteczkach.
O Fundacji i jej planach
Spotkanie rozpoczęliśmy od przedstawienia samej Fundacji. Opowiedzieliśmy o sobie, w tym przede wszystkim o naszym dotychczasowym doświadczeniu zawodowym (łącznie 24 lata w 12 urzędach), które w znacznym stopniu przyczyniło się do decyzji o powołaniu FSP do istnienia. Zastrzegliśmy przy tym, że pomimo pracy w tak wielu urzędach, pomimo bycia świadkami wielu zarówno pozytywnych, jak i negatywnych zjawisk w polskiej administracji rządowej, nie rościmy sobie prawa do nieomylności. Nie dysponujemy „lekiem na całe zło”, zestawem rozwiązań, które można jednorazowo wdrożyć i oczekiwać natychmiastowej poprawy sytuacji. Podkreśliliśmy za to naszą chęć wprowadzania tematu służby cywilnej i zarządzania państwem do debaty publicznej oraz zaszczepiania mechanizmów stałego monitorowania i korygowania procesów funkcjonowania państwa do praktyki urzędów.
Zaprezentowaliśmy „Pętlę Sprawnego Państwa”, która chyba najlepiej oddaje potrzebę istnienia i działalności Fundacji.
Choć sami obywatele, w myśl powiedzenia „koszula bliższa ciału”, nie dostrzegają zazwyczaj całej złożoności działania rządowej maszynerii państwa, to naszym zdaniem nie stanowi to żadnego powodu, aby o tej złożoności nie dyskutować i żeby nie pracować nad metodami jej usprawniania. Rząd to tylko i aż przedstawiciele narodu, to politycy wyłonieni (wynajęci na czas określony) do podejmowania kluczowych decyzji o przyszłości naszej ojczyzny. Nie oni jednak leczą nas w szpitalach i nie oni zapewniają pomoc społeczną. Co więcej, nie dysponują też zazwyczaj ani wystarczającą wiedzą ekspercką, aby samodzielnie zmierzyć się ze wszystkimi problemami, ani też czasem, aby rzetelnie analizować wszystkie dane. Aby państwo polskie efektywnie świadczyło usługi publiczne (medyczne, socjalne, kulturalne, transportowe i inne), potrzebne są mu wydajne instytucje publiczne (szpitale, szkoły, komisariaty itd.), ale także cały system zarządzania tymi instytucjami. System ten zakorzeniony jest głównie w administracji rządowej, a działająca w niej służba cywilna jest jednym z filarów naszej państwowości. To administracja rządowa ustala „reguły gry”. To rządowe projekty aktów prawnych (powstające w ramach rządowego procesu legislacyjnego) stają się później większą częścią wszystkich nowych przepisów obowiązującego prawa. I to dlatego Fundacja Sprawne Państwo planuje skupić się na usprawnianiu pracy właśnie tych urzędów, obsługujących rządowe organy władzy państwowej.
Po tak zarysowanych przyczynach powstania przedstawiliśmy niektóre z naszych planów na przyszłość:
- Rozwijanie „propaństwowych przyczółków” w Internecie – w postaci naszej strony internetowej oraz profili w mediach społecznościowych;
- Popularyzacja idei służby cywilnej – w mediach, na uczelniach, wśród think-tanków;
- Działalność lobbingowa – udział w komisjach i grupach roboczych oraz poprzez spotkania bezpośrednie z decydentami obecnymi i przyszłymi;
- Budowanie kultury dzielenia się wiedzą – umożliwianie dzielenia się wiedzą, spotkania networkingowe, promowanie postaw i narzędzi sprzyjających dzieleniu się wiedzą
- Monitorowanie zagranicznych trendów – bieżące śledzenie i przetwarzanie informacji dostępnych na stronach internetowych zagranicznych think-tanków i innych instytucji o profilach zbieżnych z obszarami zainteresowania FSP.
O służbie cywilnej i możliwych zmianach
W dalszej części prezentacji omówiliśmy syntetycznie w jakim stanie, naszym zdaniem, znajduje się służba cywilna oraz w jakim kierunku powinny pójść zapowiadane zmiany.
Omówiliśmy kluczowe zagadnienia uregulowane w obowiązującej ustawie o służbie cywilnej (umocowanie prawne Szefa Służby Cywilnej, rola dyrektorów generalnych, zasady naborów itd.) oraz kwestie, których w ustawie nie ma, a które są nie mniej ważne dla sprawności administracji rządowej, dla sprawności państwa:
- Relacje politycy-urzędnicy
- Kontrola zarządcza
- Wynagrodzenia
- Silosowość
- Zarządzanie procesowe
- Prestiż zawodu urzędnika rządowego
Uważamy, że nawet najlepsza nowelizacja ustawy o służbie cywilnej nie wystarczy, aby państwo polskie i jego administracja rządowa zaczęły działać sprawnie. Struktury państwa wypełniają ludzie, a to decyduje o organicznym, stale zmieniającym się sposobie funkcjonowania całych działów administracji rządowej, poszczególnych urzędów oraz działających w nich departamentów i wydziałów. Wraz z nastaniem każdego kolejnego ministra, dyrektora generalnego, dyrektora departamentu, a nawet naczelnika wydziału standardy pracy ważnych zespołów eksperckich w służbie cywilnej mogą się radykalnie zmienić (w dobrym lub złym kierunku). Trzeba zatem oddziaływać nie tylko na sam ustrój służby cywilnej, ale także na uwarunkowania zewnętrzne (stan świadomości wśród kluczowych interesariuszy czym służba cywilna jest i jak bardzo jest ważna) oraz wewnętrzne (na panującą w niej kulturę organizacyjną).
Długa i inspirująca dyskusja
W trakcie dyskusji, która odbyła się po wprowadzeniu organizatorów spotkania, pojawiały się głosy odnoszące się zarówno do wcześniej zasygnalizowanych kwestii, ale także do innych zagadnień, ważnych z perspektywy funkcjonowania państwa.
- Zakres podmiotowy służby cywilnej/publicznej – czy nie należałoby rozszerzyć przepisów/pragmatyki służby cywilnej również o administrację samorządową, państwową oraz tą zapewniającą obsługę sądów i prokuratur?
- Starzenie się społeczeństwa – jak przyciągnąć młodych do pracy w administracji, skoro będzie ich coraz mniej na rynku pracy? Jednocześnie jak kreować markę pracodawcy atrakcyjnego dla pracowników po 50-tce? Jak odkłamywać stereotyp „urzędasa” i jak inspirować, aby najlepsi z obu tych grup byli skłonni podjąć pracę gorzej płatną, ale zdecydowanie bardziej interesującą?
- Wynagrodzenia w ministerstwach – czy możemy myśleć o sprawnym państwie, jeśli urzędnicy w ministerstwach nie są w stanie utrzymać się za proponowane im stawki? Jak zmienić obecny system wynagrodzeń, w którym uznaniowe nagrody są niekiedy ostatnią deską ratunku przed jeszcze większym odpływem wykwalifikowanych kadr?
- Sens utrzymywania służby cywilnej – czy w ogóle potrzebujemy służby cywilnej? Czy rozwiązania, które sprawdzały się w XIX-wiecznym imperium brytyjskim i być może jeszcze pod koniec XX wieku w innych częściach świata, są na pewno właściwe do radzenia sobie ze współczesnymi wyzwaniami?
- Rozmowy z decydentami – w jaki sposób przekonywać polityków o koniecznych zmianach prawno-organizacyjnych (czy ciągłe podkreślanie ogromnej roli, jaką odgrywają urzędnicy automatycznie nie umniejsza przywództwu politycznemu)?
Bardzo dziękujemy za obecność wszystkim gościom-sympatykom Fundacji Sprawne Państwo. Dziękujemy za inspirującą rozmowę na forum i za jej ciąg dalszy w mniejszych „grupach nieformalnych” po zakończeniu części oficjalnej. Jest nam niezmiernie miło, że tyle osób pozytywnie odnosi się do naszej inicjatywy, że dostrzega sens w naszej pracy. Będziemy starać się dalej „drążyć skałę”, docierać z ideą służby cywilnej i przekonywać, że sprawność państwa nie spadnie nam sama z nieba, że musimy zadbać o ludzi i mechanizmy odpowiedzialne za efektywną pracę instytucji publicznych.
Zachęcamy do wspierania naszych działań. Możliwości wsparcia znajdziecie Państwo w zakładce Wesprzyj FSP!
