{"id":5736,"date":"2025-02-05T23:38:00","date_gmt":"2025-02-05T22:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/?p=5736"},"modified":"2025-02-05T23:38:00","modified_gmt":"2025-02-05T22:38:00","slug":"mrowisko-robert-krasowski-o-panstwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/2025\/02\/05\/mrowisko-robert-krasowski-o-panstwie\/","title":{"rendered":"Mrowisko. Robert Krasowski o pa\u0144stwie."},"content":{"rendered":"\n

Nieznana i niedoceniana w Polsce <\/strong>s\u0142u\u017cba cywilna jest jednym z filar\u00f3w naszej demokracji. Paradoks? Wcale nie, to oczywisty fakt, je\u015bli zastanowimy si\u0119 na czym polega rz\u0105dzenie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rz\u0105dzenie nie polega na pr\u0119\u017ceniu musku\u0142\u00f3w i robieniu gro\u017anych min. To jest teatr, obliczony bardziej na budowanie wizerunku ni\u017c na zmian\u0119 czegokolwiek. Rz\u0105dzenie to co\u015b znacznie powa\u017cniejszego. To analizowanie danych, dostrzeganie powi\u0105za\u0144, wypracowywanie wariant\u00f3w i podejmowanie decyzji. Rz\u0105dzenie to skuteczna implementacja tych decyzji i ewentualne korygowanie pojawiaj\u0105cych si\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w i odchyle\u0144. Rz\u0105dzenie jest \u017cmudnym procesem zmagania si\u0119 z ogromnym oporem materii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Jaka jest rola korpusu s\u0142u\u017cby cywilnej w tak rozumianym rz\u0105dzeniu? Czy cz\u0142onkowie korpusu w jakikolwiek spos\u00f3b wsp\u00f3\u0142rz\u0105dz\u0105? I tak, i nie. Przede wszystkim nie dysponuj\u0105 demokratycznym mandatem do podejmowania decyzji w zakresie wa\u017cnych spraw polskiej polityki wewn\u0119trznej i zagranicznej. Od tego mamy polityk\u00f3w, wi\u0119c w takim, w\u0105skim znaczeniu urz\u0119dnicy nie rz\u0105dz\u0105. Z drugiej jednak strony sam moment decyzji nie jest nigdy ca\u0142kowicie oderwany od tego, co wcze\u015bniej oraz co p\u00f3\u017aniej. Czy minister mo\u017ce podejmowa\u0107 decyzje bez uprzedniego zapoznania si\u0119 z histori\u0105 danej sprawy? Czy decyduj\u0105c mo\u017ce zupe\u0142nie odci\u0105\u0107 si\u0119 od wiedzy i do\u015bwiadczenia fachowc\u00f3w stanowi\u0105cych pami\u0119\u0107 instytucjonaln\u0105 jego urz\u0119du? A gdy ju\u017c z\u0142o\u017cy sw\u00f3j podpis, to czy nie ceduje przynajmniej cz\u0119\u015bci swoich uprawnie\u0144 na wykonawc\u00f3w tej decyzji? Czy funkcjonariusze publiczni (urz\u0119dnicy, ale nie tylko) \u015bwiadcz\u0105cy okre\u015blone us\u0142ugi publiczne nie nadaj\u0105 wa\u017cnego rysu temu, co ostatecznie dostanie osoba uprawniona?<\/p>\n\n\n\n

Wiele lat temu, m\u00f3j prze\u0142o\u017cony cz\u0119sto swoje przyd\u0142ugawe wywody zaczyna\u0142 od zastrze\u017cenia: \u201eJa si\u0119 nie znam na polityce, ale\u2026\u201d. Po tym wst\u0119pie, z niema\u0142ym znawstwem, opisywa\u0142 r\u00f3\u017cne, cz\u0119sto mocno polityczne kwestie okiem cz\u0142owieka, kt\u00f3ry du\u017co ju\u017c widzia\u0142 i du\u017co wie. Ja te\u017c nie znam si\u0119 na polityce, ale… wydaje mi si\u0119, \u017ce Robert Krasowski<\/a> zna si\u0119 bardzo dobrze. Kupuj\u0119 wi\u0119c i czytam wszystko, co tylko o polityce napisa\u0142<\/a>, bo cho\u0107 jako urz\u0119dnik jestem politycznie neutralny, to jako obywatel polityk\u0105 interesuj\u0119 si\u0119 od wczesnej m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Krasowski – historyk filozofii, publicysta i wydawca – napisa\u0142 ju\u017c niema\u0142o. W trzech tomach opisa\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 polityczn\u0105 histori\u0119 III RP, przeprowadzi\u0142 trzy ksi\u0105\u017ckowe wywiady z prominentnymi postaciami g\u0142\u00f3wnych si\u0142 politycznych tego okresu (z Leszkiem Millerem, Janem Rokit\u0105 i Ludwikiem Dornem), opisa\u0142 w ko\u0144cu \u201e\u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych ideolog\u00f3w naszych czas\u00f3w \u2013 Adama Michnika i Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego. Wszystko to zrobi\u0142 ciekawie, w spos\u00f3b nieoczywisty, dziesi\u0105tki metr\u00f3w g\u0142\u0119bszy ni\u017c przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 dziennikarskiej paplaniny wylewaj\u0105cej si\u0119 zazwyczaj z prasy, telewizji i Internetu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

W 2019 roku wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra dopiero ostatnio wpad\u0142a mi w r\u0119ce \u2013 O demokracji w Polsce<\/a>. W niej, poza przenikliw\u0105 analiz\u0105 ustroju, kt\u00f3ry budowali\u015bmy i kt\u00f3ry z r\u00f3\u017cnym skutkiem podtrzymujemy od przesz\u0142o 35 lat, w kr\u00f3tkim fragmencie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do znaczenia instytucji pa\u0144stwa. Czasami sprawnego, a czasami nie, ale \u201e\u017cyj\u0105cego\u201d, organicznego, przepoczwarzaj\u0105cego si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od czasu i miejsca.<\/p>\n\n\n\n

Za zgod\u0105 wydawnictwa<\/a> publikuj\u0119 ten w\u0142a\u015bnie fragment ksi\u0105\u017cki Roberta Krasowskiego. Publikuj\u0119, bo w pi\u0119kny, momentami poetycki nawet spos\u00f3b oddaje to, co przez Sprawne Pa\u0144stwo usi\u0142ujemy zaszczepi\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu dyskusji o Polsce. \u017be polityka to nie wszystko. \u017be to, jak nam si\u0119 w Polsce \u017cyje zale\u017cy cz\u0119sto nie od tego, kt\u00f3ra partia aktualnie rz\u0105dzi, kto jest premierem, a kto ministrem finans\u00f3w, ale od tego, jak dzia\u0142a \u201emrowisko\u201d \u2013 chaotyczna pl\u0105tanina ludzi, instytucji, procedur i wszelkich mi\u0119dzy nimi zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\n

Grz\u0119\u017ani\u0119cie w\u0142adzy, obumieranie ambicji, pora\u017cka w zderzeniu z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 to g\u0142\u00f3wna tre\u015b\u0107 polskiej polityki. Przez trzydzie\u015bci lat mia\u0142a ona kilka wielkich cel\u00f3w. Zostanie liderem regionu, zwi\u0105zanie Ukrainy z Zachodem, profesjonalne uzbrojenie armii, zerwanie zale\u017cno\u015bci energetycznej od Rosji, sprawn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia. Nie osi\u0105gn\u0119\u0142a \u017cadnego. Nie znaczy, \u017ce nie pr\u00f3bowa\u0142a. Jednak \u017cadnemu nie sprosta\u0142a. Mia\u0142a te\u017c sporo cel\u00f3w du\u017cych \u2013 odbiurokratyzowanie gospodarki, budow\u0119 autostrad, walk\u0119 z korupcj\u0105, zatrzymanie ucieczki m\u0142odzie\u017cy z Polski, reform\u0119 s\u0105downictwa, popraw\u0119 jako\u015bci edukacji, budow\u0119 s\u0142u\u017cby cywilnej, apolitycznych s\u0142u\u017cb specjalnych, uratowanie stoczni i kopalni, modernizacj\u0119 wsi, lepsz\u0105 \u015bci\u0105galno\u015b\u0107 podatk\u00f3w. Z tych du\u017cych cel\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142a mo\u017ce jedn\u0105 czwart\u0105. Wy\u017csz\u0105 skuteczno\u015b\u0107 wykaza\u0142a dopiero na poziomie cel\u00f3w ma\u0142ych lub dora\u017anych \u2013 jak organizacja Euro, likwidacja mafii, walka ze skutkami powodzi.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce kto\u015b inne cele wymieni jako wielkie, a inne jako \u015brednie. Dla generalnej diagnozy nie ma to znaczenia, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 cel\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107. Bez wzgl\u0119du zatem na ranking cel\u00f3w wnioski b\u0119d\u0105 podobne. Przy sprawach strategicznych \u2013 demokracja, kapitalizm, Unia, NATO nie ma zas\u0142ug w\u0142adzy. Przy sprawach wielkich g\u0142\u00f3wnie pora\u017cki. Przy \u015brednich troch\u0119 sukces\u00f3w. Dopiero przy ma\u0142ych wzgl\u0119dna skuteczno\u015b\u0107. To jest empiryczny obraz rz\u0105dzenia w polskiej demokracji. To jest efekt zmaga\u0144 w\u0142adzy z rzeczywisto\u015bci\u0105. Jakkolwiek dziwnie by to brzmia\u0142o, kszta\u0142towanie rzeczywisto\u015bci przez w\u0142adz\u0119 by\u0142o pasmem pora\u017cek. Realne rz\u0105dzenie nie by\u0142o kontrol\u0105 nad rzeczywisto\u015bci\u0105, ale jej brakiem.<\/p>\n\n\n\n

Osobliwo\u015bci tej sytuacji jest wiele. Po pierwsze, w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym w\u0142adza si\u0142y ma skromne, mo\u017cna ca\u0142kiem wygodnie \u017cy\u0107. Bo fakt, \u017ce w\u0142adza przegrywa z realiami, nie znaczy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo przegrywa. Odwrotnie, mo\u017ce sobie radzi\u0107 dobrze, a nawet bardzo dobrze. Po drugie nieskuteczno\u015b\u0107 w\u0142adzy nie poci\u0105ga za sob\u0105 choroby reali\u00f3w \u2013 stagnacji, uwi\u0105du, gnicia. Mo\u017ce tak by\u0107, ale nie musi. Po trzecie nieskuteczno\u015b\u0107 w\u0142adzy nie oznacza bezradno\u015bci pa\u0144stwa. Rozumianego nie jako w\u0142adza polityczna, ale struktura administracyjna. Oboj\u0119tna na zmiany na szczycie. Mocniej przylegaj\u0105ca do swojej podstawy, do spo\u0142ecznego \u017cycia, ni\u017c do swojego wierzcho\u0142ka, czyli polityk\u00f3w. O ile w\u0142adza du\u017co m\u00f3wi\u0142a i ma\u0142o robi\u0142a, pa\u0144stwo post\u0119powa\u0142o odwrotnie. Milcza\u0142o, ale dzia\u0142a\u0142o. W jednych przypadkach sprawnie, w innych niezdarnie. W jednych m\u0105drze, w innych g\u0142upio. W jednych spo\u0142ecze\u0144stwu pomaga\u0142o, w innych je eksploatowa\u0142o. By\u0142y obszary, w kt\u00f3rych pa\u0144stwo uczy\u0142o si\u0119 szybko i reagowa\u0142o skutecznie. By\u0142y takie, w kt\u00f3rych by\u0142o bierne i marnotrawne, w innych by\u0142o opresyjne i bezwzgl\u0119dne. By\u0142y wreszcie takie, w kt\u00f3rych wykazywa\u0142o niezdarno\u015b\u0107 i prymitywizm, czego przyk\u0142adem by\u0142y katastrofy z udzia\u0142em premier\u00f3w, prezydent\u00f3w, genera\u0142\u00f3w. Dlaczego pa\u0144stwo by\u0142o takie niesp\u00f3jne? Dlaczego jedne fragmenty kumulowa\u0142y wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie, pomagaj\u0105c spo\u0142ecze\u0144stwu, a inne je stale rani\u0142y? To pozostaje zagadk\u0105. Niemniej to kulawe pa\u0144stwo wydawa\u0142o rzeczywisto\u015bci wi\u0119kszo\u015b\u0107 skutecznych rozkaz\u00f3w. Takich rozkaz\u00f3w, kt\u00f3rym rzeczywisto\u015b\u0107 si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Mimo wad wskazanych przez Marksa pa\u0144stwo jest pozytywnym bohaterem ludzkiej historii. O ile w\u0142adza polityczna jest kruchym narz\u0119dziem, administracyjny rozum jest si\u0142\u0105 powa\u017cn\u0105. Jednak bardzo skomplikowan\u0105 \u2013 ten rozum jest kolektywny, rozproszony po wielu instytucjach, bardziej przypomina m\u0105dro\u015b\u0107 mrowiska ni\u017c inteligencj\u0119 jednostki. Osi\u0105ga du\u017co mniej, ni\u017c si\u0119 mie\u015bci w poj\u0119ciu \u201erz\u0105dzenia\u201d, jednak wystarczaj\u0105co du\u017co, aby pom\u00f3c spo\u0142ecze\u0144stwu w zmaganiach z losem. Ale pomaga w spos\u00f3b inny ni\u017c w metaforze \u201erz\u0105dzenia\u201d. Mniej naiwny, bez superbohatera, z jego supermoc\u0105. \u201eRz\u0105dzenie\u201d i jego podmiot, czyli premier, to personifikacja czego\u015b, co rozgrywa si\u0119 na innym poziomie i wedle innych mechanizm\u00f3w. To uproszczona symbolizacja pa\u0144stwa i jego instytucji.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo jest tworem tajemniczym. Mrowisko, ale na skal\u0119 cz\u0142owieka, nie mr\u00f3wki. Jak powstaje, jak nabywa t\u0119\u017cyzny, jak j\u0105 traci \u2013 nie wiadomo. Hegel uwa\u017ca\u0142 kolejne etapy rozwoju pa\u0144stwa za poch\u00f3d Boga przez dzieje. Co by\u0142o tyle\u017c ho\u0142dem, co przyznaniem, \u017ce tego pochodu cz\u0142owiek nie potrafi zrozumie\u0107. Polskie do\u015bwiadczenia niczego nowego do tej niewiedzy nie wnosz\u0105. Niemniej potwierdzaj\u0105 znaczenie pa\u0144stwa. Jego rzeczywisto\u015b\u0107. Jego ci\u0119\u017car. Jego wp\u0142yw. O ile w\u0142adza polityk\u00f3w istnieje g\u0142\u00f3wnie w spo\u0142ecznej wyobra\u017ani, pa\u0144stwo jest ingerencj\u0105 w realia. To prawdziwe uderzenia \u0142opat\u0105, po kt\u00f3rych zostaj\u0105 prawdziwe do\u0142y. Prawo, regu\u0142y, instytucje, szko\u0142y, szpitale, s\u0105d, policja \u2013 to ingerencje w rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 bardziej rzeczywiste ni\u017c to, w co si\u0119 wdziera\u0142y. Polityka nigdy do takiej skuteczno\u015bci nie dosz\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\u201eRz\u0105dzenie\u201d jest metafor\u0105 ludzkiej w\u0142adzy nad realiami. Czyli czego\u015b, co dokonuje si\u0119 na innym poziomie. Prawdziw\u0105 w\u0142adz\u0119 wida\u0107 tam, gdzie cz\u0142owiek stoi naprzeciw reali\u00f3w. Z kilofem albo z d\u017awigiem. W zasi\u0119gu w\u0142asnych r\u0105k zdzia\u0142a, co zechce. Rozbije ka\u017cdy kamie\u0144, postawi dom, wymy\u015bli \u017car\u00f3wk\u0119. Przed 1989 rokiem si\u0142y jednostek by\u0142y skr\u0119powane przez komunizm, czego efektem by\u0142a uboga rzeczywisto\u015b\u0107. Uwolniona z wi\u0119z\u00f3w jednostka da\u0142a pokaz swych mocy. Nieskr\u0119powane spo\u0142ecze\u0144stwo si\u0142y jednostek spot\u0119gowa\u0142y. Do skali, kt\u00f3ra po namy\u015ble naprawd\u0119 zdumiewa. Proste formy kooperacji \u2013 bo po 1989 roku wszystko by\u0142o proste \u2013 da\u0142y efekty niezwyk\u0142e. Do tego wysi\u0142ku do\u0142\u0105czy\u0142o pa\u0144stwo. Odziedziczone po komunizmie, mocno zdezelowane. Zwykle przeszkadza\u0142o, ale gdy pomaga\u0142o, kumulowa\u0142o si\u0142y spo\u0142eczne do skali olbrzymiej. Lepi\u0105cej rzeczywisto\u015b\u0107 jak wosk. Jednak pa\u0144stwo by\u0142o zazwyczaj ostatnim szczeblem, kt\u00f3re si\u0142y spo\u0142eczne potrafi\u0142o wzmocni\u0107. Etap kolejny, czyli polityczne \u201erz\u0105dzenie\u201d, by\u0142 g\u0142\u00f3wnie iluzj\u0105, \u017ce wzmocnienie spo\u0142ecznej si\u0142y mo\u017ce post\u0119powa\u0107 dalej i dalej. \u017be wystarczy wybra\u0107 delegata, kt\u00f3ry w imieniu 40 milion\u00f3w krzyknie do reali\u00f3w: \u201eNiech si\u0119 stanie!\u201d, a one pokornie pos\u0142uchaj\u0105. Jednak to tak nie dzia\u0142a. Rzeczywisto\u015bci nie da si\u0119 zastraszy\u0107. Ani zaczarowa\u0107 s\u0142owami. Mo\u017cna jednostk\u0119 nazwa\u0107 premierem. Mo\u017cna faraonem. Mo\u017cna Bogiem. Ale nie stanie si\u0119 przez to Bogiem. W ten spos\u00f3b mo\u017cna jedynie budowa\u0107 iluzj\u0119, \u017ce ludzie mog\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c mog\u0105 naprawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Szczytem spo\u0142ecznej si\u0142y Polak\u00f3w pozosta\u0142o pa\u0144stwo. Ale nie jako instrument w r\u0119kach jednostki. Ale jako instrument w r\u0119kach jednostki. Ale jako struktura bezosobowa, lepiony przez pokolenia golem, bez \u015bwiadomo\u015bci, bez jasno postawionych cel\u00f3w, bez w\u0142asnej woli. Jednym s\u0142owem mrowisko. Pr\u00f3ba nadania mu \u015bwiadomo\u015bci i woli, czyli oddanie mrowiska w r\u0119ce jednej osoby, aby jego si\u0142 u\u017cy\u0142o \u015bwiadomie, nie da\u0142o wi\u0119kszych rezultat\u00f3w. Premier nie rz\u0105dzi\u0142 mrowiskiem, ale w nim pracowa\u0142. Jako kadrowy.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nieznana i niedoceniana w Polsce s\u0142u\u017cba cywilna jest jednym z filar\u00f3w naszej demokracji. Paradoks? Wcale nie, to oczywisty fakt, je\u015bli zastanowimy si\u0119 na czym polega rz\u0105dzenie. Rz\u0105dzenie nie polega na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5738,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46,35],"tags":[127,128,44,50],"class_list":["post-5736","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktualnosci","category-publicystyka","tag-deep-state","tag-pamiec-instytucjonalna","tag-sluzba-cywilna","tag-urzednicy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5736","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5736"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5762,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5736\/revisions\/5762"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}