Chyba nikt nie spotka\u0142 si\u0119 jeszcze z dzieckiem, kt\u00f3re chcia\u0142oby zosta\u0107 urz\u0119dnikiem. Studenci czo\u0142owych polskich uczelni prawdopodobnie te\u017c pomy\u015bl\u0105 pr\u0119dzej o karierze gwiazdy filmowej ni\u017c zakopanego w opas\u0142ych segregatorach gryzipi\u00f3rka.<\/p>\n\n\n\n
I w\u0142a\u015bciwie nie by\u0142oby w tym nic dziwnego, gdyby nie to, \u017ce zar\u00f3wno dzieci, jak i kolejne pokolenia \u201em\u0142odych, wykszta\u0142conych\u201d, bazuj\u0105 na krzywdz\u0105cym stereotypie, a ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo niezbyt ceni sobie grup\u0119 zawodow\u0105, kt\u00f3ra powinna by\u0107 traktowana jako cenny zas\u00f3b strategiczny w coraz bardziej niespokojnym czasie.<\/p>\n\n\n\n
Kogo mamy na my\u015bli, m\u00f3wi\u0105c \u201eurz\u0119dnik\u201d? Zazwyczaj to ta \u201epani z okienka\u201d, niekoniecznie charyzmatyczna, w ruchach powolna, m\u00f3wi\u0105ca niezrozumia\u0142ym \u017cargonem. Zamiast s\u0142u\u017cy\u0107 (s\u0142u\u017cba cywilna), utrudnia \u017cycie, domagaj\u0105c si\u0119 kolejnych za\u015bwiadcze\u0144 i podpis\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie do managera lub senior advisora nie przyt\u0142acza ani stylem, ani zarobkami. Sama staje si\u0119 problemem, cho\u0107 w za\u0142o\u017ceniu problemy ma przecie\u017c rozwi\u0105zywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Stereotypy zawsze wynikaj\u0105 z do\u015bwiadczenia, ale te\u017c na tyle upraszczaj\u0105 obraz, \u017ce ostatecznie mniej \u015bwiadome osoby utwierdzaj\u0105 si\u0119 w swoim b\u0142\u0119dzie. Tak jest i w tym wypadku. \u201eUrz\u0119dnik\u201d to r\u00f3wnie\u017c, ale nie tylko \u201epani z okienka\u201d. To cz\u0119sto kto\u015b, kto de facto decyduje o jako\u015bci naszego \u017cycia publicznego i prywatnego. A \u017ce nikt, w\u0142\u0105cznie z nim samym, o tym nie wie? Warto si\u0119 nad tym zastanowi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Odk\u0105d pami\u0119tam, wszyscy m\u00f3wi\u0105 o op\u0142akanym stanie polskiej s\u0142u\u017cby zdrowia. Kolejki do specjalist\u00f3w s\u0105 sta\u0142ym przedmiotem kpin, ale te\u017c cz\u0119sto \u2013 przyczyn\u0105 \u017cyciowych dramat\u00f3w. Ostatnie protesty nag\u0142o\u015bni\u0142y wieloletnie zaniedbania i dramatycznie niskie zarobki os\u00f3b, od kt\u00f3rych zale\u017c\u0105 nasze \u017cycie i zdrowie. Recept\u0105 rz\u0105du na ten stan ma by\u0107 zwi\u0119kszenie wydatk\u00f3w na ten sektor, w tym tak\u017ce na wynagrodzenia kadr medycznych. Personel ma zarabia\u0107 lepiej, wi\u0119cej \u015brodk\u00f3w ma te\u017c by\u0107 kierowanych na same \u015bwiadczenia. Dobrze, ale jak wp\u0142ynie to na funkcjonowanie ca\u0142ego systemu? Czy pieni\u0105dze, tak bardzo potrzebne na godne wynagrodzenia dla lekarzy, zwi\u0119ksz\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie liczb\u0119 zabieg\u00f3w operacyjnych i refundowanych lek\u00f3w? Czy patologiczne uk\u0142ady zostan\u0105 zlikwidowane, ot tak, przez dorzucenie do puli kolejnych miliard\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n
Litania instytucji odpowiedzialnych za spos\u00f3b wydawania \u015brodk\u00f3w na leczenie jest d\u0142uga. Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Finans\u00f3w, NFZ, urz\u0119dy marsza\u0142kowskie, G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Centrum System\u00f3w Informacyjnych Ochrony Zdrowia, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, regionalne centra krwiodawstwa i wiele, wiele innych. Ka\u017cda z nich ze swoim bud\u017cetem, kierownictwem, kadr\u0105, dzia\u0142em zakup\u00f3w. Ka\u017cda ma swoje cele, kt\u00f3re realizuje w ramach bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci; swoj\u0105 ma\u0142\u0105 lub du\u017c\u0105 \u201epolityk\u0119\u201d, kt\u00f3ra istotnie wp\u0142ywa na podejmowane decyzje.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017ce wi\u0119c problem nie le\u017cy w ograniczonych finansach, a w mnogo\u015bci o\u015brodk\u00f3w decyzyjnych? Mo\u017ce miliardy wydawane ju\u017c dzi\u015b na nasze leczenie s\u0105 w zupe\u0142no\u015bci wystarczaj\u0105ce, a tym, czego brakuje, s\u0105 sprawno\u015b\u0107 organizacyjna i dobra komunikacja mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi podmiotami?<\/p>\n\n\n\n
W tym momencie warto wr\u00f3ci\u0107 do naszego \u201eurz\u0119dnika\u201d. Nie do ordynatora szpitala, nie do pacjenta, a do kogo\u015b, kto ma stworzy\u0107 odpowiednie warunki, aby lekarz m\u00f3g\u0142 pomaga\u0107 choremu (nauczyciel \u2212 uczniowi, policjant \u2212 obywatelowi, s\u0119dzia \u2212 ofierze przest\u0119pstwa itd.). Do kogo\u015b, kto zza biurka w ministerstwie projektuje rozwi\u0105zania stosowane w setkach tysi\u0119cy r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci, w Polsce A, B i C jednocze\u015bnie. Kto pracuje na rzecz pa\u0144stwa, ale podlega konkretnemu politykowi \u2212 ministrowi realizuj\u0105cemu program demokratycznie wybranego rz\u0105du. Do urz\u0119dnika, kt\u00f3ry jest cz\u0119\u015bci\u0105 znacznie wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, stanowi\u0105cej zlepek pami\u0119ci instytucjonalnej, kultury organizacyjnej, regulamin\u00f3w, relacji mi\u0119dzyludzkich, przyj\u0119tych form dzia\u0142ania. To on lub ona cz\u0119sto przes\u0105dza o szczeg\u00f3\u0142owym kszta\u0142cie polskiej s\u0142u\u017cby zdrowia, edukacji, s\u0105downictwa.<\/p>\n\n\n\n
Dobrze, przyjmijmy, \u017ce \u201eon\u201d i \u201eona\u201d to pewni szeregowi urz\u0119dnicy jednego z wielu polskich ministerstw. Pracuj\u0105 od 8.00 do 16.00, zajmuj\u0105 si\u0119 raczej w\u0105skim wycinkiem okre\u015blonej sfery regulowanej na szczeblu centralnym. Kim powinni by\u0107, aby te miliardy na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia prze\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119, za naszego \u017cycia, na wy\u017csz\u0105 jako\u015b\u0107 leczenia, a przez to \u2013 na wy\u017cszy standard \u017cycia Polak\u00f3w? Na pewno specjalistami, dobrze znaj\u0105cymi si\u0119 na swojej dzia\u0142ce. Powinni by\u0107 te\u017c ambitni i nie zadowala\u0107 si\u0119 raz zdobytym, minimalnym zakresem wiedzy, wystarczaj\u0105cym do odtw\u00f3rczego wykonywania swoich zada\u0144. Powinni mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wychodzenia z inicjatyw\u0105, zg\u0142aszania nowych metod organizacji \u017cycia publicznego w Polsce. W ko\u0144cu stabilno\u015b\u0107 zatrudnienia w administracji ma s\u0142u\u017cy\u0107 przede wszystkim budowaniu \u201ebanku wiedzy\u201d, z kt\u00f3rego kolejni decydenci czerpi\u0105 po wygraniu wybor\u00f3w i obj\u0119ciu w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, pracownicy polskiej administracji, nawet je\u015bli s\u0105 ambitnymi i pe\u0142nymi inicjatywy specjalistami, nie mog\u0105 rozwin\u0105\u0107 skrzyde\u0142. Polskie urz\u0119dy zbyt cz\u0119sto grz\u0119zn\u0105 w skostnieniu, zamiast stawa\u0107 si\u0119 ko\u0142em nap\u0119dowym korzystnych zmian w funkcjonowaniu pa\u0144stwa. Komunikacja mi\u0119dzy instytucjami wci\u0105\u017c zawodzi, i to pomimo kolejnych zapowiedzi walki z tzw. silosowo\u015bci\u0105 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Dzielenie si\u0119 wiedz\u0105 w obr\u0119bie kilkunastu ministerstw, bez wyra\u017anego polecenia \u201ez g\u00f3ry\u201d, projektowego zadania do pilnej realizacji, praktycznie nie istnieje. Dzielenie si\u0119 wiedz\u0105 cho\u0107by w pojedynczym resorcie staje si\u0119 fikcj\u0105, je\u015bli nie funkcjonuje w nim kto\u015b na kszta\u0142t knowledge managera, odpowiedzialnego wy\u0142\u0105cznie za u\u0142atwianie dost\u0119pu do danych swoim wsp\u00f3\u0142pracownikom.<\/p>\n\n\n\n
Brakuje systemu inwestowania w najzdolniejszych, w ludzi, kt\u00f3rzy mogliby zarabia\u0107 znacznie wi\u0119cej w sektorze prywatnym, a z niezrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w (czy\u017cby patriotyzm?) mimo wszystko wol\u0105 pracowa\u0107 dla dobra wsp\u00f3lnego. Wbrew pozorom jest ich ca\u0142kiem sporo. Rozsiani po urz\u0119dach r\u00f3\u017cnego szczebla, po\u015bwi\u0119caj\u0105cy si\u0119 \u201edla sprawy\u201d, cho\u0107 widok\u00f3w na lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 brak. Technologia i innowacyjno\u015b\u0107 w administracji? Owszem, s\u0105 przeb\u0142yski (Big Data na us\u0142ugach fiskusa, pierwsze hackathony, raczkuj\u0105cy program GovTech Polska), ale na szczeblu operacyjnym nierzadko korzystanie z korespondencji mailowej jest wci\u0105\u017c zbyt nowatorskie, a o randze dokumentu decyduje liczba piecz\u0105tek. Do tej czarnej listy doda\u0107 i gorzko skomentowa\u0107 mo\u017cna by jeszcze: niskie p\u0142ace, szwankuj\u0105c\u0105 pami\u0119\u0107 instytucjonaln\u0105, brak zaufania mi\u0119dzy prze\u0142o\u017conymi a pracownikami itd.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli uznamy, \u017ce wymienione mankamenty pracy urz\u0119dnika s\u0105 naszym wsp\u00f3lnym, pa\u0144stwowym problemem, warto by\u0142oby pomy\u015ble\u0107 nad drog\u0105 wyj\u015bcia z kryzysowej sytuacji. Czy jest recepta na ten, nienowy w ko\u0144cu i niedotycz\u0105cy wy\u0142\u0105cznie Polski, stan? Czy \u2013 poza rytualnym pomys\u0142em zwalniania \u201edarmozjad\u00f3w\u201d \u2013 da si\u0119 wypracowa\u0107 nowy model funkcjonowania instytucji pa\u0144stwowych, oparty na wiedzy, innowacji i zaanga\u017cowaniu?<\/p>\n\n\n\n
W administracji s\u0105 ludzie warto\u015bciowi, i to oni powinni mie\u0107 szans\u0119 wsp\u00f3\u0142uczestniczenia we wdra\u017caniu reform. Wzorem wielkich korporacji (rozmiarami znacz\u0105co przewy\u017cszaj\u0105cych najwi\u0119ksze polskie urz\u0119dy) nale\u017ca\u0142oby da\u0107 im szans\u0119 na zaistnienie ze swoimi pomys\u0142ami i premiowa\u0107 za niezgod\u0119 na bylejako\u015b\u0107. Irytuje ci\u0119 ja\u0142owo\u015b\u0107 wykonywanych czynno\u015bci? \u015awietnie, zaproponuj nowe rozwi\u0105zanie, przekonaj decydent\u00f3w i wdra\u017caj swoje innowacje w \u017cycie. Zyskasz satysfakcj\u0119, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 korzy\u015bci finansowej osi\u0105gni\u0119tej przez pracodawc\u0119 dzi\u0119ki wprowadzonej innowacji. Masz narz\u0119dzie znacznie przyspieszaj\u0105ce prac\u0119? Podziel si\u0119 nim, a zobaczysz, \u017ce ca\u0142y urz\u0105d zacznie si\u0119 zmienia\u0107 na lepsze.<\/p>\n\n\n\n
Administracja szczebla centralnego mo\u017ce radykalnie usprawni\u0107 swoj\u0105 prac\u0119, a tym samym \u2013 poprawi\u0107 system zarz\u0105dzania krajem, je\u015bli zacznie dzia\u0142a\u0107 jako ca\u0142o\u015b\u0107. Gdy sko\u0144czy si\u0119 bezsensowna konkurencja mi\u0119dzy resortami o presti\u017c i tytu\u0142 nieomylnego, a zacznie \u2013 otwarte i konsekwentne poszukiwanie najlepszych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Gdy oczywisto\u015bci\u0105 stan\u0105 si\u0119 cz\u0119ste burze m\u00f3zg\u00f3w, telekonferencje, spotkania robocze (wynikaj\u0105ce z ch\u0119ci, a nie obowi\u0105zku). Gdy to zatrzymywanie wiedzy tylko dla siebie b\u0119dzie uznawane za szkodliwe dziwactwo, a udost\u0119pnianie jej \u2013 za naturalny przejaw lojalno\u015bci i rzetelno\u015bci urz\u0119dnika wzgl\u0119dem pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Ministerstwa potrzebuj\u0105 jednolitego i efektywnego systemu zarz\u0105dzania, pewnych elementarnych standard\u00f3w kierowania zespo\u0142em, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 minimalizowa\u0107 ryzyko niekompetencji i dora\u017ano\u015bci. Zbyt wiele jest historii o udzielnych ksi\u0105\u017c\u0119tach w randze naczelnik\u00f3w, kierownik\u00f3w, dyrektor\u00f3w, kt\u00f3rzy przyw\u00f3dztwo myl\u0105 z autopromocj\u0105. A cz\u0119sto to w\u0142a\u015bnie od kadry menad\u017cerskiej \u015bredniego szczebla zale\u017cy najwi\u0119cej. Ministr\u00f3w interesuje produkt ko\u0144cowy, przygotowana notatka s\u0142u\u017cbowa, gotowy projekt ustawy. Ca\u0142a \u201ekuchnia\u201d, spos\u00f3b przyrz\u0105dzenia \u201edania\u201d i jako\u015b\u0107 wykorzystanych sk\u0142adnik\u00f3w, zdaj\u0105 si\u0119 czym\u015b nieistotnym. Ma jednak kolosalne znaczenie dla jako\u015bci \u017cycia publicznego, czy szeregowi urz\u0119dnicy dostali szans\u0119, by rzetelnie wykonywa\u0107 swoje obowi\u0105zki, czy te\u017c jest na nich wywierana presja bezkrytycznego wykonywania polece\u0144. Dobry prze\u0142o\u017cony to ten, kt\u00f3ry potrafi kierowa\u0107 lud\u017ami i bra\u0107 za nich odpowiedzialno\u015b\u0107, nawet kosztem nara\u017cenia si\u0119 na irytacj\u0119 swoich mocodawc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wiedza i umiej\u0119tno\u015b\u0107 zarz\u0105dzania ni\u0105 staj\u0105 si\u0119 kluczowymi aktywami rywalizuj\u0105cych pa\u0144stw i organizacji. Najwi\u0119ksze pot\u0119gi \u015bwiata nie inwestowa\u0142yby miliard\u00f3w w swoje s\u0142u\u017cby wywiadowcze, gdyby nie by\u0142y przekonane, \u017ce uzyskane t\u0105 drog\u0105 informacje pozwol\u0105 na podejmowanie lepszych decyzji i osi\u0105ganie kolejnych przewag. Wiedza gromadzona i przetwarzana w ramach instytucji publicznych ma r\u00f3wnie\u017c wielk\u0105 moc. Wa\u017cne, aby umie\u0107 t\u0119 wiedz\u0119 m\u0105drze wykorzystywa\u0107. Nieobecno\u015b\u0107 tego tematu w \u015bwiadomo\u015bci polskich elit sporo nas kosztuje. Warto by\u0142oby cz\u0119\u015bciej zastanawia\u0107 si\u0119 nad urz\u0119dnikami, nad jako\u015bci\u0105 nie tylko ich pracy, ale tak\u017ce \u2013 miejsca ich pracy. I w kontek\u015bcie reform rozmawia\u0107 o ich pierwszo- i drugoplanowych architektach.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n