Czy kto\u015b z Pa\u0144stwa pami\u0119ta jeszcze „gor\u0105czk\u0119 z\u0142ota”, jaka zapanowa\u0142a u nas ponad 10 lat temu na wie\u015b\u0107 o odkryciu w Polsce z\u0142\u00f3\u017c gazu \u0142upkowego? By\u0142 to czas, gdy o dywersyfikacji dostaw gazu, kt\u00f3ra dzi\u015b jest ju\u017c faktem, nie mogli\u015bmy nawet pomarzy\u0107 i gdy pierwsza nitka Gazoci\u0105gu P\u00f3\u0142nocnego by\u0142a w\u0142a\u015bnie uk\u0142adana na dnie Ba\u0142tyku. „Polska drug\u0105 Norwegi\u0105”, krzycza\u0142y wtedy, jak wida\u0107, nazbyt optymistycznie, prasowe nag\u0142\u00f3wki, a Polacy zastanawiali si\u0119, jak wykorzysta\u0107 to, ukryte do tej pory bogactwo.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego wspominam tak odleg\u0142e czasy i tak zapomniany ju\u017c temat? Bo cz\u0119sto, gdy pisz\u0119 kolejne teksty na tym blogu albo gdy wrzucam kr\u00f3tsze wpisy na Twitterze, nasuwa mi si\u0119 na my\u015bl taka w\u0142a\u015bnie analogia: s\u0142u\u017cba cywilna jest jak gaz \u0142upkowy. Ona obiektywnie jest (cho\u0107 ma\u0142o kto o tym wie, a jej stan pozostawia wiele do \u017cyczenia), cz\u0142onk\u00f3w korpusu s\u0142u\u017cby cywilnej jest wielu, w wielu, kluczowych instytucjach publicznych i – co najwa\u017cniejsze – s\u0142u\u017cba cywilna<\/a> daje niesamowite wr\u0119cz mo\u017cliwo\u015bci rozwojowe. Trzeba j\u0105 tylko odkry\u0107 i dobrze wykorzysta\u0107 drzemi\u0105cy w niej potencja\u0142.<\/p>\n\n\n\n Igor Janke, dziennikarz, publicysta, prezes Instytutu Wolno\u015bci (nie myli\u0107 z Narodowym Instytutem Wolno\u015bci), a od dw\u00f3ch lat r\u00f3wnie\u017c autor podcastu Uk\u0142ad Otwarty<\/a>, opublikowa\u0142 ostatnio ksi\u0105\u017ckowe wydanie zbioru wywiad\u00f3w, kt\u00f3re przeprowadzi\u0142 z bardzo r\u00f3\u017cnorodnym gronem rozm\u00f3wc\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich znale\u017ali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rodzimi przedsi\u0119biorcy, ale te\u017c: naukowiec, \u017co\u0142nierz oraz dw\u00f3ch absolwent\u00f3w Szko\u0142y Przyw\u00f3dztwa Instytutu Wolno\u015bci<\/a> (jestem absolwentem I edycji SPIW-u – polecam!).<\/p>\n\n\n\n O czym s\u0105 te wywiady? O Polsce. Z perspektywy zar\u00f3wno jej przysz\u0142o\u015bci („Co zrobi\u0107, \u017ceby za dwadzie\u015bcia lat przegoni\u0107 Niemcy i Francj\u0119”), ale te\u017c, bardziej retrospektywnie, o tym co przez ostatnie trzydzie\u015bci lat uda\u0142o si\u0119 nam zrobi\u0107 dobrze, a co posz\u0142o nie tak. Mnie do kupna „Si\u0142y Polski” zach\u0119ci\u0142o w szczeg\u00f3lno\u015bci jedno z hase\u0142, umieszczonych na ok\u0142adce – „Sprawna administracja”. Po ksi\u0105\u017ck\u0119 Jankego warto jednak si\u0119gn\u0105\u0107 i z innych wzgl\u0119d\u00f3w, cho\u0107by po to, \u017ceby popatrzy\u0107 na sprawy naszego pa\u0144stwa oczami kogo\u015b, kim si\u0119 nie jest i pewnie ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie. W ca\u0142ej „Sile Polski” najbardziej „moje” by\u0142y rozmowy przeprowadzone z Wojciechem My\u015bleckim (naukowcem, doradc\u0105 politycznym, dzia\u0142aczem opozycji antykomunistycznej) i Markiem Cichockim (profesorem, filozofem i politologiem). Pierwszy z nich bardzo mnie ucieszy\u0142, gdy przywo\u0142a\u0142 kompletnie nieobecne w polskim dyskursie poj\u0119cie „g\u0142\u0119bokiego pa\u0144stwa” (ang. „deep state”).<\/p>\n\n\n\n Ci ludzie maj\u0105 r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy, funkcjonuj\u0105 w r\u00f3\u017cnych miejscach, ale dobrze i w miar\u0119 podobnie rozumiej\u0105 interes w\u0142asnego pa\u0144stwa. I je\u017celi takiej warstwy nie ma, to pa\u0144stwo, ogl\u0119dnie m\u00f3wi\u0105c, ma powa\u017cne problemy. Nie, nie, „g\u0142\u0119bokie pa\u0144stwo” to nie \u017cadni podejrzani ludzie „poci\u0105gaj\u0105cy za sznurki”. „G\u0142\u0119bokim pa\u0144stwem” jest, a przynajmniej powinien by\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci korpus s\u0142u\u017cby cywilnej. Zawodowo, rzetelnie, bezstronnie i politycznie neutralnie wykonuj\u0105cy zadania pa\u0144stwa w urz\u0119dach administracji rz\u0105dowej. Zapewniaj\u0105cy bezcenn\u0105 pami\u0119\u0107 instytucjonaln\u0105 pa\u0144stwa. Janke i My\u015blecki zgadzaj\u0105 si\u0119 co do tego, \u017ce mamy w Polsce du\u017cy problem z ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105, z trwa\u0142o\u015bci\u0105 naszych instytucji, ale niestety nie proponuj\u0105 rozwi\u0105za\u0144, jak temu zaradzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nieco bardziej konkretny w opisie, czego jako wsp\u00f3lnota potrzebujemy by\u0142 Marek Cichocki (przy okazji polecam jego cotygodniowe felietony<\/a> w „Rzeczpospolitej”). Szczeg\u00f3lnie przypad\u0142o mi do gustu to, co powiedzia\u0142 o koordynacji polskiej polityki europejskiej.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi chcemy prowadzi\u0107 sp\u00f3jn\u0105 i trwa\u0142\u0105 polityk\u0119 europejsk\u0105 dla w\u0142asnych korzy\u015bci, to musimy to robi\u0107 w ramach odbudowanego, instytucjonalnego, skoordynowanego systemu. Tego nie da si\u0119 zrobi\u0107 w taki spos\u00f3b, \u017ce jest premier, on jedzie na szczyt i od szczytu do szczytu co\u015b tam za\u0142atwi albo nie za\u0142atwi. To jest zbyt z\u0142o\u017cona i skomplikowana materia, tam si\u0119 dzieje zbyt wiele rzeczy szczeg\u00f3\u0142owych w r\u00f3wnoczesnym czasie na r\u00f3\u017cnych poziomach, \u017ceby to robi\u0107 w taki spos\u00f3b, jak my to teraz robimy.<\/p>\n\n\n\n Koordynacja polityki europejskiej RP niech pos\u0142u\u017cy tutaj wy\u0142\u0105cznie za przyk\u0142ad, gdy\u017c mam wra\u017cenie, \u017ce w XXI wieku zarz\u0105dzanie pa\u0144stwem sk\u0142ada si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ze „z\u0142o\u017conych i skomplikowanych materii”. Jest to jednak przyk\u0142ad bardzo aktualny, wa\u017cny i niezwykle efektowny. Dlaczego? W ostatnich tygodniach emocjonowali\u015bmy si\u0119 mi\u0119dzy innymi tematem przysz\u0142ego kszta\u0142tu Unii Europejskiej. Przypomnijmy, 25 pa\u017adziernika eurodeputowani z Komisji Spraw Konstytucyjnych zatwierdzili projekt daleko id\u0105cej reformy traktat\u00f3w, na kt\u00f3rych opiera si\u0119 Unia, a ju\u017c 22 listopada Parlament Europejski popar\u0142 to stanowisko i opowiedzia\u0142 si\u0119 za stosown\u0105 zmian\u0105 traktat\u00f3w. Te dwie, bardzo istotne decyzje nie wzi\u0119\u0142y si\u0119 jednak z niczego, gdy\u017c ju\u017c w listopadzie 2021 roku federalizacja UE zosta\u0142a wprost wpisana do umowy koalicyjnej<\/a> obecnego rz\u0105du niemieckiego, a w okolicach po\u0142owy wrze\u015bnia tego roku niemiecko-francuska grupa robocza opublikowa\u0142a raport pt. „Sailing on High Seas: Reforming and Enlarging the EU for the 21st Century<\/a>„.<\/p>\n\n\n\n Pytanie, na kt\u00f3re bardzo chcia\u0142bym pozna\u0107 odpowied\u017a brzmi: czy polski MSZ, czy Kancelaria Premiera, czy Sta\u0142e Przedstawicielstwo RP przy Unii Europejskiej, czy polskie pa\u0144stwowe think-tanki (np. Polski Instytut Spraw Mi\u0119dzynarodowych) oraz inne podmioty, mog\u0105ce mie\u0107 co\u015b do powiedzenia w tym temacie przyst\u0105pi\u0142y w odpowiednim momencie do skoordynowanego dzia\u0142ania w obronie polskich interes\u00f3w? Co z polskimi pracownikami w instytucjach unijnych? Czy w jakikolwiek wykorzystujemy t\u0105 wci\u0105\u017c zbyt ma\u0142\u0105, ale jednak rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 sie\u0107 Polak\u00f3w pracuj\u0105cych w unijnych instytucjach? Od lat dzia\u0142a przecie\u017c Stowarzyszenie Network PL<\/a> („zamierzamy proaktywnie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 nowoczesn\u0105 europejsk\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 publiczn\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w interesie obywateli UE”), a w Departamencie Komitetu do Spraw Europejskich KPRM realizowane s\u0105 zadania m.in. w zakresie zatrudnienia obywateli polskich w instytucjach i organach Unii Europejskiej. Czy co\u015b z tego wynika? Jak wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142praca tych wszystkich podmiot\u00f3w z europos\u0142ami?<\/p>\n\n\n\n Skuteczne rz\u0105dzenie nie sprowadza si\u0119 do tego, kto pe\u0142ni aktualnie funkcj\u0119 premiera i jaki jest sk\u0142ad jego rz\u0105du. Bez silnych instytucji, bez dobrej komunikacji mi\u0119dzy nimi, bez szerokich horyzont\u00f3w i zdolno\u015bci do gry na wielu fortepianach jednocze\u015bnie nie damy sobie rady z coraz bardziej z\u0142o\u017conymi problemami (polikryzysami). Nie ma ju\u017c miejsca dla oci\u0119\u017ca\u0142ych urz\u0119d\u00f3w rodem z lat 90-tych XX wieku. Nie sugeruj\u0119, \u017ce potrzebujemy jakiej\u015b „start-upowej administracji”, ale z pewno\u015bci\u0105 centrum rz\u0105du powinno mie\u0107 zaszczepione mechanizmy ukierunkowane na autousprawnianie swojego dzia\u0142ania, na efektywne zarz\u0105dzanie wiedz\u0105, na p\u0142ynny przep\u0142yw informacji. Odruchowe zas\u0142anianie si\u0119 jakimi\u015b wewn\u0119trznymi procedurami i regulaminami organizacyjnymi, gdy w gr\u0119 wchodzi jak najbardziej realny interes pa\u0144stwa, powinno by\u0107 t\u0142amszone w zarodku, a postawa proaktywna powinna by\u0107 u rz\u0105dowych urz\u0119dnik\u00f3w nie tyle tolerowana, co wr\u0119cz wymagana (p\u0142acimy im za rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w, a nie za trwanie, prawda?).<\/p>\n\n\n\nCO DECYDUJE O SILE PA\u0143STWA?<\/h2>\n\n\n\n
Gdyby\u015bmy chcieli odpowiedzie\u0107 na postawione ju\u017c na ok\u0142adce pytanie, to tak w\u0142a\u015bciwie kt\u00f3re aspekty potencja\u0142u Polski A.D. 2023 nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za kluczowe dla budowy niepodleg\u0142ego i silnego pa\u0144stwa w przysz\u0142o\u015bci? Liczna i dobrze wyposa\u017cona armia? Innowacyjne przedsi\u0119biorstwa? A mo\u017ce stoj\u0105ca na wysokim poziomie edukacja powszechna? Ja, po lekturze tych trzynastu wywiad\u00f3w, stawiam tez\u0119, \u017ce najwa\u017cniejszy jest tzw. kapita\u0142 ludzki, bo to ludzie, bardziej ni\u017c jakiekolwiek inne dost\u0119pne zasoby, tworz\u0105 dobre organizacje: wojsko, przedsi\u0119biorstwa, urz\u0119dy, szpitale, szko\u0142y. Polakom nale\u017cy stwarza\u0107 warunki do kreatywnego i efektywnego wykorzystywania swoich zdolno\u015bci. St\u0105d te\u017c mo\u017ce bierze si\u0119 moje chorobliwe wr\u0119cz zainteresowanie sprawami funkcjonowania administracji rz\u0105dowej, bo kt\u00f3\u017c inny mo\u017ce tak systemowo zapewni\u0107 odpowiednie warunki wzrostu, je\u015bli nie w\u0142a\u015bnie rz\u0105d RP, prowadz\u0105cy nasz\u0105 polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zagraniczn\u0105, wraz ze wszystkimi obs\u0142uguj\u0105cymi go agendami?<\/p>\n\n\n\nWYMARZONE „DEEP STATE”<\/h2>\n\n\n\n
Czym jest „g\u0142\u0119bokie pa\u0144stwo”? Pisa\u0142em o tym ca\u0142kiem niedawno, gdy pr\u00f3bowa\u0142em wyja\u015bni\u0107 czym r\u00f3\u017cni si\u0119 stereotypowy „urz\u0119dnik frontowy” od „urz\u0119dnika niewidzialnego”. Tego drugiego ma\u0142o kto spotyka osobi\u015bcie, ale absolutnie ka\u017cdy, nawet o tym nie wiedz\u0105c, do\u015bwiadcza skutk\u00f3w jego pracy. „Deep state”, w moim, subiektywnym rozumieniu, to przede wszystkim pracownicy ministerstw i urz\u0119d\u00f3w centralnych, kt\u00f3rzy ustalaj\u0105 „regu\u0142y gry”. Oni sami nie podejmuj\u0105 kluczowych decyzji, ale, bagatela, przygotowuj\u0105 analizy i opcje decyzyjne dla demokratycznie wybranych przyw\u00f3dc\u00f3w. A z politykami jest ju\u017c tak, \u017ce niekt\u00f3rzy s\u0105 solidnymi, a nawet wybitnymi fachowcami w swoich dziedzinach i s\u0105 w stanie bez trudu dokona\u0107 krytycznej analizy materia\u0142\u00f3w le\u017c\u0105cych na ich biurkach, ale inni kieruj\u0105 swoim urz\u0119dem bez wcze\u015bniejszego do\u015bwiadczenia, ani merytorycznego, ani zarz\u0105dczego (co samo w sobie wcale nie musi oznacza\u0107, \u017ce s\u0105 z\u0142ymi szefami!). Wszyscy jednak, ci pierwsi mo\u017ce w mniejszym, ci drudzy w znacznie wi\u0119kszym stopniu, polegaj\u0105 na ekspertyzach sporz\u0105dzonych przez podlegaj\u0105cych im urz\u0119dnik\u00f3w rz\u0105dowych.<\/p>\n\n\n\n\u017bEGLOWANIE NA PE\u0141NYM MORZU<\/h2>\n\n\n\n
JAK DOKOPA\u0106 SI\u0118 DO SKARBU?<\/h2>\n\n\n\n