{"id":3785,"date":"2023-11-21T16:16:00","date_gmt":"2023-11-21T15:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/?p=3785"},"modified":"2024-03-29T20:32:06","modified_gmt":"2024-03-29T19:32:06","slug":"slepego-z-gluchym-rozmowy-o-panstwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/2023\/11\/21\/slepego-z-gluchym-rozmowy-o-panstwie\/","title":{"rendered":"\u015aLEPEGO Z G\u0141UCHYM ROZMOWY O PA\u0143STWIE"},"content":{"rendered":"\n

Blog „Sprawne Pa\u0144stwo” powsta\u0142 z poczucia niedosytu. Niedosytu rzetelnej, otwartej i merytorycznej debaty nad stanem polskiego pa\u0144stwa, rozpatrywanym g\u0142\u00f3wnie przez pryzmat jako\u015bci naszej administracji publicznej. O dzia\u0142aniu poszczeg\u00f3lnych segment\u00f3w naszego pa\u0144stwa m\u00f3wi si\u0119 wiele. R\u00f3\u017cne\u00a0think tanki<\/em>\u00a0zajmuj\u0105 si\u0119 kwestiami polityki transportowej, polityki bezpiecze\u0144stwa, polityki edukacyjnej, zdrowotnej itd. I chwa\u0142a im za to. Problem w tym, \u017ce w swoich rozwa\u017caniach zapominaj\u0105 cz\u0119sto o jednej, bardzo istotnej kwestii.<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Gdzie\u015b tam „na g\u00f3rze”, albo mo\u017ce lepiej: gdzie\u015b tam w centrum, gdzie\u015b\u00a0w Warszawie, pracuje bowiem nie tylko okre\u015blony, raz lepszy, raz gorszy, ale w powszechnym mniemaniu „wszechw\u0142adny” premier czy minister, ale te\u017c setki, je\u015bli nie tysi\u0105ce obs\u0142uguj\u0105cych go (jako organ w\u0142adzy pa\u0144stwowej) urz\u0119dnik\u00f3w. Pracuj\u0105 w ministerstwach, w urz\u0119dach centralnych i w licznych jednostkach im podleg\u0142ych lub przez nie nadzorowane. Pracuj\u0105 na r\u00f3\u017cnych stanowiskach: zarz\u0105dczych (wy\u017cszego i \u015bredniego szczebla) i operacyjnych. Zazwyczaj wchodz\u0105 w sk\u0142ad korpusu\u00a0s\u0142u\u017cby cywilnej. To, jak pracuj\u0105 ma ogromne znaczenie dla tego, jakie decyzje podejmuj\u0105 decydenci. Tymczasem nawet najlepiej zorientowani w konkretnych obszarach eksperci zazwyczaj pomijaj\u0105 w swoich analizach wa\u017cny aspekt wp\u0142ywu jako\u015bci pracy aparatu urz\u0119dniczego na dzia\u0142anie konstytucyjnych ministr\u00f3w i na funkcjonowanie tych wszystkich, bardzo z\u0142o\u017conych podsystem\u00f3w pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

PANI Z OKIENKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0142ownik J\u0119zyka Polskiego PWN podaje trywialn\u0105\u00a0definicj\u0119\u00a0poj\u0119cia „urz\u0119dnik”. To „osoba pracuj\u0105ca w jakim\u015b urz\u0119dzie”. Ko\u0144, jaki jest, ka\u017cdy widzi, prawda? Kt\u00f3\u017c z nas nie widzia\u0142 w swoim \u017cyciu urz\u0119dnika? Obs\u0142uguje nas, gdy chcemy wyrobi\u0107 sobie nowy paszport lub dow\u00f3d osobisty. Przed wakacjami wystawia kart\u0119 EKUZ. Czasami nawet udziela nam \u015blubu (oby tylko jednego!). Ot, jest sprawa urz\u0119dowa do za\u0142atwienia, idziemy do urz\u0119du i za\u0142atwiamy j\u0105, w\u0142a\u015bnie z pomoc\u0105 urz\u0119dnika.<\/p>\n\n\n\n

Jest to najprostszy i najbardziej rozpowszechnionych wizerunek urz\u0119dnika. Taka „pani z okienka”, kt\u00f3ra ma nas obs\u0142u\u017cy\u0107. Mo\u017cliwie szybko i mo\u017cliwie kulturalnie. Czasami robi to dobrze, wtedy szybko zapominamy o wizycie i wracamy do swoich codziennych zaj\u0119\u0107, a czasami gorzej – wtedy si\u0119 irytujemy, piszemy skargi, narzekamy na strat\u0119 czasu i na „urz\u0119dnicz\u0105 niekompetencj\u0119”. W takich sytuacjach ch\u0119tnie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 te\u017c media, bo ma\u0142o jest temat\u00f3w, kt\u00f3re tak Polak\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105, jak w\u0142a\u015bnie narzekanie na jako\u015b\u0107 pracy naszych urz\u0119d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

URZ\u0118DNIK NIEWIDZIALNY<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ilu jest w Polsce urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017c\u0105 na „pierwszej linii frontu”? Nie mam precyzyjnych danych w tym zakresie, ale na pewno niema\u0142o. Pracuj\u0105 w urz\u0119dach gminnych, w starostwach powiatowych, w ZUS i KRUS, w NFZ, w urz\u0119dach wojew\u00f3dzkich (wydzia\u0142y paszportowe), w urz\u0119dach skarbowych. S\u0105 dla nas „twarzami pa\u0144stwa”. Maj\u0105 nas przeprowadzi\u0107 przez g\u0105szcz przepis\u00f3w i procedur, kt\u00f3re s\u0105 na tyle niejasne, \u017ce niekiedy oni sami maj\u0105 z nimi problemy, a co dopiero zwyk\u0142y obywatel. M\u00f3wi\u0105c inaczej, s\u0105 interfacem<\/em> mi\u0119dzy nami, a t\u0105 wielk\u0105, nieprzyjazn\u0105 maszyneri\u0105 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

S\u0119k jednak w tym, \u017ce za „pierwsz\u0105 lini\u0105 frontu” kryje si\u0119 znacznie wi\u0119cej ni\u017c elektryczny czajnik i kserokopiarka. Kryje si\u0119 za nimi ca\u0142e „pa\u0144stwo” w\u0142a\u015bnie. Kryj\u0105 si\u0119 przepisy – przez kogo\u015b napisane i uchwalone. Kryj\u0105 si\u0119 procedury – z czego\u015b wynikaj\u0105ce i z jakich\u015b powod\u00f3w w\u0142a\u015bnie takie, a nie inne. Kryj\u0105 si\u0119 w ko\u0144cu inni urz\u0119dnicy, kt\u00f3rzy determinuj\u0105 spos\u00f3b post\u0119powania tych, z kt\u00f3rymi za\u0142atwiamy nasze sprawy.<\/p>\n\n\n\n

To, \u017ce statystyczny Polak o tym nie wie, jest w pewnym stopniu zrozumia\u0142e. Bardzo \u017ale jednak, \u017ce nie\u015bwiadomi tego faktu zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 ludzie, od kt\u00f3rych stanu \u015bwiadomo\u015bci wiele zale\u017cy. Mam tu na my\u015bli przede wszystkim dziennikarzy i publicyst\u00f3w politycznych, wspomnianych think-tankowych ekspert\u00f3w oraz samych polityk\u00f3w. Gdy te trzy, jak\u017ce wp\u0142ywowe grupy nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 urz\u0119dnika od urz\u0119dnika, gdy dla schlebienia najni\u017cszym instynktom swoich czytelnik\u00f3w lub wyborc\u00f3w do\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 do ch\u00f3ru piewc\u00f3w „pa\u0144stwa minimum” i „zdecydowanej redukcji biurokracji”, jako\u015b\u0107 dzia\u0142ania pa\u0144stwa staje si\u0119 powa\u017cnie zagro\u017cona. <\/p>\n\n\n\n

„G\u0141\u0118BOKIE PA\u0143STWO”<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Gdy m\u00f3wimy o administracji publicznej, nie powinni\u015bmy my\u015ble\u0107 wy\u0142\u0105cznie o problemie „jako\u015bci obs\u0142ugi klienta”. Tak, to, jak zostali\u015bmy obs\u0142u\u017ceni, gdy chcieli\u015bmy ostatnio zarejestrowa\u0107 nowy samoch\u00f3d jest wa\u017cne. Ale to tylko, prosz\u0119 wybaczy\u0107, nasz osobisty problem. Mo\u017ce stracili\u015bmy niepotrzebnie troch\u0119 czasu, mo\u017ce da\u0142o si\u0119 to wszystko za\u0142atwi\u0107 sprawniej, ale \u015bwiat si\u0119 z powodu tej naszej straconej godziny nie zawali. Powt\u00f3rz\u0119 raz jeszcze: to okienko w urz\u0119dzie to tylko punkt styku „Wielkiej Machiny” z obywatelem. Po drugiej stronie siedzi nie tylko skwaszona urz\u0119dniczka, ale te\u017c wiele procedur i przepis\u00f3w, w oparciu o kt\u00f3re ona wszystkich obs\u0142uguje. Procedury i przepisy tworz\u0105 zupe\u0142ni inni, „niewidzialni urz\u0119dnicy”. Z nimi prawdopodobnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nigdy si\u0119 nie spotka, bo pracuj\u0105 w ministerstwach i w urz\u0119dach centralnych, kt\u00f3re niemal wszystkie zlokalizowane s\u0105 w dalekiej Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

„Niewidzialni urz\u0119dnicy” to temat \u017cywo dyskutowany np. w USA. „G\u0142\u0119bokie pa\u0144stwo” (ang.\u00a0„deep state”) jest tam cz\u0119sto demonizowane, jako rzekome „pa\u0144stwo w pa\u0144stwie”, w kt\u00f3rym przez nikogo nie kontrolowani biurokraci my\u015bl\u0105 przede wszystkim o zapewnieniu sobie i swoim bliskim spokojnego, dostatniego \u017cycia (w ostatnich latach cz\u0119sto t\u0105 retoryk\u0105 pos\u0142uguje si\u0119 by\u0142y i, kto wie, mo\u017ce przysz\u0142y prezydent Donald Trump – por.\u00a0Trump Unveils Plan To 'Crush The Deep State’<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony, w tym samym kraju od lat z powodzeniem dzia\u0142a\u00a0Partnership for Public Service. Jest to organizacja pozarz\u0105dowa, kt\u00f3rej celem jest budowanie „lepszego rz\u0105du”. Rz\u0105du rozumianego jednak nie jako lepszej wersji tamtejszej Rada Ministr\u00f3w, ale jako sprawniej dzia\u0142aj\u0105cego zbioru instytucji szczebla federalnego, wykonuj\u0105cego wol\u0119 demokratycznie wy\u0142onionego prezydenta i powo\u0142anych przez niego szef\u00f3w departament\u00f3w (tamtejszych ministerstw).\u00a0Partnership for Public Service robi wszystko, aby „niewidzialni urz\u0119dnicy”, owo z\u0142owrogie „g\u0142\u0119bokie pa\u0144stwo”, mieli zapewnione jak najlepsze warunki do pracy na rzecz dobra wsp\u00f3lnego. Pomagaj\u0105 w p\u0142ynnym przekazaniu w\u0142adzy po wyborach. Pomagaj\u0105 administracji w modernizacji proces\u00f3w. Doradzaj\u0105 w metodach zwi\u0119kszania zaanga\u017cowania urz\u0119dnik\u00f3w w wykonywane zadania. Wypisz, wymaluj, robi\u0105 wszystko to, czego u nas nie robi nikt, a co naszym instytucjom publicznym (a po\u015brednio: nam wszystkim) bardzo by si\u0119 przyda\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

S\u0141U\u017bBA CYWILNA, O KT\u00d3REJ NIKT NIE WIE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Polskim „g\u0142\u0119bokim pa\u0144stwem” jest s\u0142u\u017cba cywilna. To ludzie, kt\u00f3rzy, w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie, zapewniaj\u0105 realizacj\u0119 zada\u0144 pa\u0144stwa. Tworz\u0105 projekty akt\u00f3w prawnych, koordynuj\u0105 prace podleg\u0142ych struktur, wydaj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju wytyczne. Zapewniaj\u0105 merytoryczn\u0105 obs\u0142ug\u0119 kolejnych premier\u00f3w, ministr\u00f3w, wojewod\u00f3w. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 korpusu s\u0142u\u017cby cywilnej nie ma zbyt cz\u0119stego kontaktu z obywatelami, gdy\u017c nie za\u0142atwia ich spraw bezpo\u015brednio, a wy\u0142\u0105cznie poprzez organizowanie dzia\u0142ania innych jednostek. Przyk\u0142adowo, w Ministerstwie Finans\u00f3w i MSWiA funkcjonuj\u0105 odpowiednio Departament Finans\u00f3w Samorz\u0105du Terytorialnego oraz Departament Administracji Publicznej, kt\u00f3rych pracownicy maj\u0105 du\u017cy wp\u0142yw na to, jak s\u0105 finansowane i w jaki spos\u00f3b funkcjonuj\u0105 struktury samorz\u0105dowe.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142u\u017cba cywilna (a przynajmniej du\u017ca jej cz\u0119\u015b\u0107) jest wi\u0119c prawdziwym „m\u00f3zgiem pa\u0144stwa”, nadaj\u0105cym ton ca\u0142ej reszcie, zar\u00f3wno sektorowi publicznemu, jak i prywatnemu. Urz\u0119dnicy rz\u0105dowi, cho\u0107 sami neutralni politycznie, s\u0105 zapleczem operacyjnym ka\u017cdego kolejnego, demokratycznie wybranego rz\u0105du, kt\u00f3ry, przypomnijmy, na mocy Konstytucji RP „prowadzi polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zagraniczn\u0105 Rzeczypospolitej Polskiej”. Znamienne, \u017ce w tak rozpolitykowanym jak nasze spo\u0142ecze\u0144stwie niemal nikt nie wie o istnieniu s\u0142u\u017cby cywilnej (mylona jest cz\u0119sto z\u00a0obron\u0105 cywiln\u0105 kraju), a tym samym niemal nikt nie dostrzega potrzeby dbania o jej stan i ci\u0105g\u0142y rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n

Urz\u0119dnicy, wszyscy – niezale\u017cnie od tego jak wa\u017cnymi sprawami si\u0119 zajmuj\u0105, nie dzia\u0142aj\u0105 w pr\u00f3\u017cni. W powszechnym odbiorze to oni s\u0105 przeszkod\u0105 w rozwoju naszego kraju. I cho\u0107 jest to zwyk\u0142y stereotyp, kt\u00f3rego pochodzenie jest do\u015b\u0107 zrozumia\u0142e, gdy przypomnimy sobie nasz\u0105 histori\u0119 ostatnich 200 lat z ok\u0142adem, powoduje on okre\u015blone konsekwencje. W lutym tego roku CBOS opublikowa\u0142\u00a0komunikat ze swoich bada\u0144 „O inflacji i finansach publicznych”. Jedno z pyta\u0144, kt\u00f3re Centrum zada\u0142o respondentom brzmia\u0142o:\u00a0Gdyby konieczne okaza\u0142o si\u0119 ograniczenie wydatk\u00f3w pa\u0144stwa, to w jakich obszarach nale\u017cy szuka\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure>\n\n\n\n

W maju tego roku, podleg\u0142y ministrowi finans\u00f3w\u00a0Instytut Finans\u00f3w\u00a0przeprowadzi\u0142 z kolei\u00a0badanie\u00a0m.in. na temat zaufania Polak\u00f3w do poszczeg\u00f3lnych grup zawodowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Patrz\u0105c na wyniki tych bada\u0144 mo\u017cna by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c pewnym, \u017ce administracja publiczna wszystkie tego typu „konkursy pi\u0119kno\u015bci” b\u0119dzie zawsze, w podskokach przegrywa\u0142a. Jak zatem budowa\u0107 sprawne pa\u0144stwo, gdy politycy otrzymuj\u0105 takie, a nie inne sygna\u0142y od wyborc\u00f3w? Czy wyborcy-respondenci, m\u00f3wi\u0105c o potrzebie ci\u0119\u0107 w administracji i wykazuj\u0105c do\u015b\u0107 wyra\u017any brak zaufania do urz\u0119dnik\u00f3w, maj\u0105 na my\u015bli pracownik\u00f3w swojego urz\u0119du gminy, czy np. Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego? Prawdopodobnie tego pierwszego, ale kto z polityk\u00f3w b\u0119dzie na tyle wnikliwy, aby rozr\u00f3\u017cnia\u0107 urz\u0119dnicz\u0105 „pierwsz\u0105 lini\u0119 frontu” od urz\u0119dniczej „ekstraklasy”? Kto wyci\u0105gnie, moim zdaniem jedynie s\u0142uszny wniosek, \u017ce problemem jest organizacja naszej administracji, a nie jej liczebno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n

TRANSATLANTYK, NIE TRATWA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nigdy nie b\u0119dziemy „dojrza\u0142\u0105 demokracj\u0105”, je\u015bli dalej o nies\u0142ychanie z\u0142o\u017conych, systemowych problemach naszego pa\u0144stwa rozmawia\u0107 b\u0119dziemy na poziomie szkolnych przekomarza\u0144 o to, kto ma \u0142adniejsz\u0105 sukienk\u0119 albo kto lepiej gra w pi\u0142k\u0119. W swoim tek\u015bcie pt. „Pa\u0144stwo jako idea<\/a>„, opublikowanym ostatnio na \u0142amach Nowego \u0141adu,\u00a0Jan Hucu\u0142\u00a0celnie por\u00f3wna\u0142 wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo do wielkiego transatlantyku.<\/p>\n\n\n\n

\n

Na okr\u0119cie tym wymiana kapitana i najwy\u017cszych oficer\u00f3w w niewielkim stopniu wp\u0142ywa na ca\u0142\u0105 machin\u0119 jego dzia\u0142ania. Je\u015bli za\u0142oga nie rozumie swojego celu, nie jest wytworzona odpowiednia kultura organizacyjna i ka\u017cdy z cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi, wykonuj\u0105c swoje zadania, nie ma w g\u0142owie szerszego obrazu ca\u0142o\u015bci, to rejs taki staje si\u0119 dla pasa\u017cer\u00f3w prze\u017cyciem w\u0105tpliwej jako\u015bci, a ka\u017cdy stan nadzwyczajny mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 chaosem i katastrof\u0105.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Musimy w ko\u0144cu zacz\u0105\u0107 odr\u00f3\u017cnia\u0107 urz\u0119dnika od urz\u0119dnika. Absolutnie nic nie umniejszaj\u0105c znaczeniu pracy os\u00f3b, zapewniaj\u0105cych bezpo\u015bredni\u0105 obs\u0142ug\u0119 obywatela, od dobrej lub z\u0142ej pracy nawet niewielkiego zespo\u0142u pracownik\u00f3w tego czy innego ministerstwa zale\u017cy znacznie wi\u0119cej. Mi\u0119dzy innymi to, jak pracowa\u0107 b\u0119d\u0105 setki, je\u015bli nie tysi\u0105ce innych urz\u0119dnik\u00f3w w terenie. Zastan\u00f3wmy si\u0119 wi\u0119c dwa razy, zanim po raz kolejny w\u0142a\u015bnie w administracji publicznej szuka\u0107 b\u0119dziemy \u017ar\u00f3de\u0142 szybkich oszcz\u0119dno\u015bci. Mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce nasze \u017cyczenie mo\u017ce si\u0119 spe\u0142ni\u0107, ale zamiast oszcz\u0119dno\u015bci spowoduje to tylko dalsze spowolnienie dzia\u0142ania tryb\u00f3w naszego pa\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Blog „Sprawne Pa\u0144stwo” powsta\u0142 z poczucia niedosytu. Niedosytu rzetelnej, otwartej i merytorycznej debaty nad stanem polskiego pa\u0144stwa, rozpatrywanym g\u0142\u00f3wnie przez pryzmat jako\u015bci naszej administracji publicznej. O dzia\u0142aniu poszczeg\u00f3lnych segment\u00f3w naszego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3786,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46,35],"tags":[43,44,50],"class_list":["post-3785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktualnosci","category-publicystyka","tag-reforma-sluzby-cywilnej","tag-sluzba-cywilna","tag-urzednicy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3785"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3787,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3785\/revisions\/3787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}