{"id":3749,"date":"2024-01-30T14:32:00","date_gmt":"2024-01-30T13:32:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/?p=3749"},"modified":"2024-03-05T13:48:00","modified_gmt":"2024-03-05T12:48:00","slug":"na-pohybel-marnotrawstwu-przeglady-wydatkow-2-0","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/2024\/01\/30\/na-pohybel-marnotrawstwu-przeglady-wydatkow-2-0\/","title":{"rendered":"NA POHYBEL MARNOTRAWSTWU! PRZEGL\u0104DY WYDATK\u00d3W 2.0"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Czy s\u0142yszeli Pa\u0144stwo o czterech sposobach wydawania pieni\u0119dzy, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 kiedy\u015b noblista\u00a0<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">Milton Friedman<\/a>? Wed\u0142ug tego ameryka\u0144skiego ekonomisty mo\u017cemy wydawa\u0107: (1) w\u0142asne pieni\u0105dze na w\u0142asne potrzeby, (2) w\u0142asne pieni\u0105dze na cudze potrzeby, (3) cudze pieni\u0105dze na w\u0142asne potrzeby oraz (4) cudze pieni\u0105dze na cudze potrzeby.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:40% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEh3p6rFoEkXt5X2sXdvVj7XyIuoSj8PhGGqtcjcR6cXT6fJafmti7GMMcbnpSY_pa1LDMHnuwc2b8luOE3IXmWYR0EF-BA1rKgowXYn0C6feFKIHXubU6OeC1tzmq4fcyXMxQKCr_k83k39wym11GOolrVTG1Pa4l-EiiVPAGAYA9mY5er1FoB_qczvzLP5\/s320\/Milton_Friedman.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p>Pierwszy z tych sposob\u00f3w jest, zdaniem Friedmana, optymalny gdy\u017c najlepiej znamy warto\u015b\u0107 w\u0142asnych, ci\u0119\u017cko zarobionych pieni\u0119dzy oraz najtrafniej okre\u015blamy swoje w\u0142asne potrzeby. Ten ostatni rodzi natomiast najwi\u0119ksze ryzyko nieudanych wydatk\u00f3w, bo ani nie liczymy si\u0119 zbytnio ze \u015brodkami, na kt\u00f3re wcze\u015bniej ci\u0119\u017cko nie zapracowali\u015bmy, ani te\u017c nie znamy tak do ko\u0144ca (je\u015bli w og\u00f3le) potrzeb os\u00f3b, kt\u00f3rym co\u015b chcemy zapewni\u0107. W ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b wydawane s\u0105 jednak \u015brodki publiczne z bud\u017cetu pa\u0144stwa. Mo\u017cna si\u0119 z tym pogodzi\u0107, ale mo\u017cna te\u017c robi\u0107 wszystko, aby minimalizowa\u0107 skal\u0119 wszelkiego marnotrawstwa publicznych pieni\u0119dzy. Jednym ze stosowanych na \u015bwiecie narz\u0119dzi, s\u0142u\u017c\u0105cych w\u0142a\u015bnie racjonalizacji wydatk\u00f3w publicznych s\u0105 przegl\u0105dy wydatk\u00f3w i to o nich chcia\u0142bym Pa\u0144stwu opowiedzie\u0107, bo temat ten mo\u017ce nied\u0142ugo narobi\u0107 w Polsce sporo zamieszania.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>CZYM JEST PRZEGL\u0104D WYDATK\u00d3W?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Zgodnie z definicj\u0105 zaproponowan\u0105 przez&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">OECD<\/a>&nbsp;przegl\u0105dy wydatk\u00f3w to &#8222;narz\u0119dzia umo\u017cliwiaj\u0105ce systematyczn\u0105 analiz\u0119 istniej\u0105cych wydatk\u00f3w rz\u0105du&#8221;. S\u0105 one powi\u0105zane z procesem bud\u017cetowym, a cele przegl\u0105du wydatk\u00f3w obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>umo\u017cliwienie rz\u0105dowi zarz\u0105dzania \u0142\u0105cznym poziomem wydatk\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>identyfikacj\u0119 \u015brodk\u00f3w mo\u017cliwych do zaoszcz\u0119dzenia\/realokacji,<\/li>\n\n\n\n<li>popraw\u0119 efektywno\u015bci program\u00f3w i polityk.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Innymi s\u0142owy polega to na tym, \u017ce rz\u0105d nie tylko wydaje pieni\u0105dze podatnik\u00f3w na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia, infrastruktur\u0119, opiek\u0119 spo\u0142eczn\u0105 itd., ale tak\u017ce po\u015bwi\u0119ca nale\u017cyt\u0105 uwag\u0119, aby robi\u0107 to efektywnie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Idea to s\u0142uszna, szczeg\u00f3lnie je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 to, \u017ce \u0142\u0105czne wydatki bud\u017cetu pa\u0144stwa na ten rok zosta\u0142y okre\u015blone na poziomie ok. 866 mld z\u0142 (a przecie\u017c sporo wydajemy te\u017c poza bud\u017cetem &#8211; Polski Instytut Ekonomiczny szacuje, \u017ce w 2022 roku z tzw. funduszy pozabud\u017cetowych wydali\u015bmy&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">dodatkowe 324 mld z\u0142<\/a>). Poza tym coraz to nowe grupy zawodowe upominaj\u0105 si\u0119 o sztywne, procentowe okre\u015blenie poziomu wydatk\u00f3w publicznych na ich dziedzin\u0119 w odniesieniu do PKB. Je\u015bli mnie pami\u0119\u0107 nie myli, zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 2010 roku od akcji &#8222;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">1% na kultur\u0119<\/a>&#8222;. Potem obserwowali\u015bmy boje lekarzy z rz\u0105dem o skal\u0119 wydatk\u00f3w na ochron\u0119 zdrowia (w art. 131c&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">ustawy o \u015bwiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze \u015brodk\u00f3w publicznych<\/a>&nbsp;stan\u0119\u0142o na 7%&nbsp;PKB od 2027 roku). W art. 40&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">ustawy o obronie Ojczyzny<\/a>&nbsp;wprowadzono pr\u00f3g 3% PKB na finansowanie potrzeb obronnych Rzeczypospolitej Polskiej, a ostatnio coraz g\u0142o\u015bniej s\u0142ycha\u0107 o planach okre\u015blenia kolejnego pu\u0142apu &#8211; tym razem&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">3% PKB na edukacj\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>W \u017cadnym wypadku nie neguj\u0119 potrzeby wydatkowania znacznych \u015brodk\u00f3w na wszystkie te, kluczowe dla naszej przysz\u0142o\u015bci, dziedziny. Warto si\u0119 jednak zastanowi\u0107, co robi\u0107, aby na te i inne cele publiczne wydawa\u0107 nie tylko du\u017co, ale i m\u0105drze.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>PRZEGL\u0104DY WYDATK\u00d3W \u00c0 LA POLONAISE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministr\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 ostatnio nowy&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">wpis<\/a>, kt\u00f3ry mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 niema\u0142e i &#8211; miejmy nadziej\u0119 &#8211; pozytywne skutki dla efektywno\u015bci wydatkowania \u015brodk\u00f3w publicznych oraz (po\u015brednio) dla jako\u015bci funkcjonowania sektora publicznego w Polsce. Rada Ministr\u00f3w zobowi\u0105za\u0142a si\u0119, \u017ce do ko\u0144ca marca tego roku przyjmie projekt rozporz\u0105dzenia w sprawie przegl\u0105du wydatk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaskoczy\u0142o mnie to, bo umkn\u0119\u0142o mi, \u017ce w&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">ustawie o finansach publicznych<\/a>&nbsp;w og\u00f3le pojawi\u0142a si\u0119 delegacja ustawowa do wydania takiego rozporz\u0105dzenia. Po szybkiej analizie strony sejmowej okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce fatycznie, 26 maja 2023 r. Sejm uchwali\u0142&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">ustaw\u0119&nbsp;o zmianie ustawy o podatku od towar\u00f3w i us\u0142ug oraz niekt\u00f3rych innych ustaw<\/a>, w kt\u00f3rej, opr\u00f3cz przepis\u00f3w vatowskich, znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c zmiany m.in. w ustawie o finansach publicznych, w\u0142a\u015bnie w zakresie przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>Minister Finans\u00f3w mo\u017ce prowadzi\u0107 przegl\u0105d wydatk\u00f3w (koszt\u00f3w) jednostek sektora finans\u00f3w publicznych w celu oddzia\u0142ywania w perspektywie wykraczaj\u0105cej poza rok bud\u017cetowy na poziom, struktur\u0119 oraz jako\u015b\u0107 wydatk\u00f3w publicznych, w szczeg\u00f3lno\u015bci stopie\u0144, w jakim przyczyniaj\u0105 si\u0119 one do skutecznej i efektywnej realizacji cel\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa, zwany dalej \u201eprzegl\u0105dem wydatk\u00f3w\u201d. (art. 175a ust. 1.)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>&#8222;Oddzia\u0142ywanie na&nbsp;jako\u015b\u0107&nbsp;wydatk\u00f3w publicznych&#8221;&#8230; &#8222;W szczeg\u00f3lno\u015bci stopie\u0144, w jakim przyczyniaj\u0105 si\u0119 one do&nbsp;skutecznej i efektywnej&nbsp;realizacji cel\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa&#8221;&#8230; Brzmi pi\u0119knie, prawda? Troch\u0119 jakby MF mia\u0142 ju\u017c do\u015b\u0107 roli nudnego ksi\u0119gowego bud\u017cetu pa\u0144stwa i zapragn\u0105\u0142 sprawowa\u0107 og\u00f3ln\u0105 kontrol\u0119 realizacji wydatk\u00f3w&nbsp;w spos\u00f3b bardziej zdecydowany i kreatywny. Jest w tym wielki sens, szczeg\u00f3lnie w \u015bwietle najpi\u0119kniejszego fragmentu ustawy o finansach publicznych, zapisanego w artykule 44.:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>wydatki publiczne powinny by\u0107 dokonywane w spos\u00f3b&nbsp;celowy i oszcz\u0119dny, z zachowaniem zasad uzyskiwania&nbsp;najlepszych efekt\u00f3w&nbsp;z danych nak\u0142ad\u00f3w oraz&nbsp;optymalnego doboru metod i \u015brodk\u00f3w&nbsp;s\u0142u\u017c\u0105cych osi\u0105gni\u0119ciu za\u0142o\u017conych cel\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ten cytat powinien by\u0107, moim skromnym zdaniem, codziennie rano uroczy\u015bcie, na baczno\u015b\u0107 i z g\u0142ow\u0105 skierowan\u0105 ku \u015awi\u0119tokrzyskiej 12, deklamowany przez wszystkich polskich urz\u0119dnik\u00f3w. Niestety w prozie \u017cycia polskiej administracji gdzie\u015b zatraca si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 urz\u0119d\u00f3w (i ca\u0142ego pa\u0144stwa!) jest mo\u017cliwa wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki \u015brodkom pochodz\u0105cym z podatk\u00f3w i \u017ce \u015brodki te staj\u0105 si\u0119 z roku na rok coraz bardziej ograniczone. Bo co z tego, \u017ce \u015bci\u0105gamy ich coraz wi\u0119cej, je\u015bli liczba zada\u0144 pa\u0144stwa ro\u015bnie w wysokim tempie (obronno\u015b\u0107! zdrowie!), a wraz z ni\u0105 rosn\u0105 koszty funkcjonowania instytucji publicznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Nasze pa\u0144stwo por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna do, wbrew pozorom,\u00a0ca\u0142kiem niez\u0142ego\u00a0samochodu, kt\u00f3ry do wyznaczonego celu\u00a0jedzie jednak ze stale zaci\u0105gni\u0119tym hamulcem r\u0119cznym. Pomijaj\u0105c w tym miejscu wszystkie inne przyczyny, uwa\u017cam, \u017ce hamulcem tym jest cz\u0119sto najzwyklejsze, prozaiczne, ale i do\u015b\u0107 powszechne marnotrawienie \u015brodk\u00f3w publicznych; i to wcale niekoniecznie to wielkie, o kt\u00f3rym czasami g\u0142o\u015bno w mediach. \u0179le wydawane \u015brodki publiczne przyczyniaj\u0105 si\u0119 do tego, \u017ce tak trudno u nas dosta\u0107 si\u0119 do lekarza na NFZ, \u017ce nauczyciele naszych dzieci zarabiaj\u0105 tak ma\u0142o i \u017ce samorz\u0105dowcy musz\u0105 niekiedy desperacko ci\u0105\u0107 wydatki np. na lokaln\u0105 infrastruktur\u0119, \u017ceby tylko zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w ryzach rocznych uchwa\u0142 bud\u017cetowych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/blogger.googleusercontent.com\/img\/b\/R29vZ2xl\/AVvXsEjzKtaC624u-U8lXtYksg3Zo_v0wfvwnp4RZRG88slhELkpGqjwAyTw2ORsXLC40-nmKesbd0VJq1idoxPbuftvy4Emwz8wdYsI4Z83E254e-aezg7Bmr1w9jfoSE2KvxJAQ8wEfy8P3Gk_VgNzs-DNF9qD2jOj8Oc5qE_Sr17p_89dG_Hn-h6576XHFqvo\/w483-h323\/buck-2853955_1280.jpg\" alt=\"\" style=\"width:381px;height:auto\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Przegl\u0105dy wydatk\u00f3w nie s\u0105 w Polsce niczym nowym. W MF s\u0105 one realizowane od prawie 10 lat, a z ich efektami, w postaci obszernych raport\u00f3w, mo\u017cna si\u0119 zapozna\u0107&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">w specjalnej zak\u0142adce na stronie MF<\/a>. Przegl\u0105dane by\u0142y do tej pory takie obszary jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wspieranie mieszkalnictwa (2015),<\/li>\n\n\n\n<li>wydatki na programy drogowe (2016),<\/li>\n\n\n\n<li>wynagrodzenia dla pracownik\u00f3w zatrudnionych w pa\u0144stwowej sferze bud\u017cetowej (2018),<\/li>\n\n\n\n<li>wspieranie zatrudnienia i przeciwdzia\u0142anie bezrobociu (2021).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Problemem jednak by\u0142o to, \u017ce przegl\u0105dy wydatk\u00f3w w dotychczasowej formie mia\u0142y nader w\u0105t\u0142e umocowanie prawne. Wykonywane by\u0142y na podstawie ledwie&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">zarz\u0105dzenia Ministra Finans\u00f3w<\/a>, co z pewno\u015bci\u0105 nie u\u0142atwia\u0142o pracy urz\u0119dnikom ze \u015awi\u0119tokrzyskiej. Na s\u0142abo\u015bci takiego rozwi\u0105zania uczciwie wskazano w uzasadnieniu do projektu przywo\u0142anej ustawy z 26 maja 2023 r.:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>brak wiedzy w\u015br\u00f3d podmiot\u00f3w administracji publicznej na temat przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>brak mo\u017cliwo\u015bci sprawnego prowadzenia przegl\u0105du wydatk\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>dowolno\u015b\u0107 podmiot\u00f3w uczestnicz\u0105cych w przegl\u0105dzie wydatk\u00f3w we wdra\u017caniu rekomendacji,<\/li>\n\n\n\n<li>fakultatywno\u015b\u0107 udzia\u0142u dysponent\u00f3w cz\u0119\u015bci bud\u017cetowych i innych jednostek w przegl\u0105dach,<\/li>\n\n\n\n<li>utrudniony dost\u0119p Ministra Finans\u00f3w do informacji niezb\u0119dnych na potrzeby przegl\u0105du.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: za\u0142o\u017cenia by\u0142y s\u0142uszne, ale narz\u0119dzia niewystarczaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<p>Jak zatem, wg znowelizowanych przepis\u00f3w ustawy, b\u0119dzie teraz wygl\u0105da\u0107 &#8222;przegl\u0105danie wydatk\u00f3w&#8221;? Co do zasady przegl\u0105dy b\u0119d\u0105 prowadzone na podstawie (rocznego?) planu przegl\u0105du wydatk\u00f3w, kt\u00f3ry b\u0119dzie sporz\u0105dzany po zasi\u0119gni\u0119ciu opinii dysponent\u00f3w cz\u0119\u015bci bud\u017cetowych lub organ\u00f3w nadzoruj\u0105cych jednostki,&nbsp;kt\u00f3rych wydatki b\u0119d\u0105 podlega\u0142y przegl\u0105dowi. Je\u015bli dobrze rozumiem art. 175c ustawy, to do ka\u017cdego przegl\u0105du sporz\u0105dzany b\u0119dzie odr\u0119bny program przegl\u0105du, okre\u015blaj\u0105cy m.in.&nbsp;cel i szczeg\u00f3\u0142owy zakres przegl\u0105du. W ka\u017cdym przegl\u0105dzie w identyfikacji i analizie nak\u0142ad\u00f3w oraz efekt\u00f3w wydatkowania \u015brodk\u00f3w publicznych uczestniczy\u0107 b\u0119d\u0105, poza pracownikami MF, tak\u017ce przedstawiciele &#8222;drugiej strony&#8221; (dysponenta cz\u0119\u015bci bud\u017cetowej lub organu nadzoruj\u0105cego jednostk\u0119) oraz, fakultatywnie, Szef KPRM.<\/p>\n\n\n\n<p>Z ka\u017cdego przegl\u0105du Minister Finans\u00f3w ma sporz\u0105dzi\u0107 raport z propozycjami zmian w zakresie jako\u015bci wydatk\u00f3w publicznych oraz wskazaniem podmiot\u00f3w odpowiedzialnych za ich wdro\u017cenie. Raport mo\u017ce te\u017c zawiera\u0107 propozycje zmian poziomu lub struktury wydatk\u00f3w publicznych, a jednostka poddana przegl\u0105dowi (lub jej organ nadzoruj\u0105cy lub dysponent cz\u0119\u015bci bud\u017cetowej) b\u0119dzie zobligowana do wykorzystania tych propozycji przy opracowaniu kolejnego projektu ustawy bud\u017cetowej. Minister Finans\u00f3w ma natomiast monitorowa\u0107 wykorzystanie zg\u0142oszonych w ten spos\u00f3b rekomendacji.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>POTENCJALNE RYZYKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce w \u015bwietle opisanych dotychczasowych problem\u00f3w w skutecznym przeprowadzaniu przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w, powy\u017csze rozwi\u0105zania powinny faktycznie zmieni\u0107 sytuacj\u0119 na lepsze. I pewnie tak w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie, ale z pozycji starego, a ju\u017c na pewno zrz\u0119dliwego urz\u0119dnika, chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka niebezpiecze\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n<p><em>I. SILOSOWO\u015a\u0106 I DEPARTAMENTOZA<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Pierwszym i najwa\u017cniejszym ryzykiem jakie dostrzegam jest silosowo\u015b\u0107 (resortowo\u015b\u0107) naszej administracji. Minister Finans\u00f3w jest ministrem w\u0142a\u015bciwym do spraw: bud\u017cetu, finans\u00f3w publicznych oraz instytucji finansowych (reguluje to&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">rozporz\u0105dzenie kompetencyjne<\/a>&nbsp;z 18.12.2023 r.). Inni ministrowie odpowiadaj\u0105 za realizowanie polityki pa\u0144stwa w pozosta\u0142ych kilkudziesi\u0119ciu&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">dzia\u0142ach administracji rz\u0105dowej<\/a>. Dzia\u0142 &#8222;bud\u017cet&#8221; uwzgl\u0119dnia wprawdzie kontrol\u0119 realizacji bud\u017cetu pa\u0144stwa, a dzia\u0142 &#8222;finanse publiczne&#8221; &#8211;&nbsp;sprawy realizacji wydatk\u00f3w bud\u017cetu pa\u0144stwa, ale w dalszym ci\u0105gu pojawia si\u0119 pytanie, czy okre\u015blanie tego, w jakim stopniu &#8222;poziom, struktura oraz jako\u015b\u0107 wydatk\u00f3w publicznych&#8221; w danym obszarze &#8222;przyczyniaj\u0105 si\u0119 do skutecznej i efektywnej realizacji cel\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa&#8221; nie jest zbyt daleko id\u0105c\u0105 ingerencj\u0105 w cudzy zakres obowi\u0105zk\u00f3w? Czy mo\u017cliwa b\u0119dzie, przyk\u0142adowo, sytuacja, w kt\u00f3rej Minister Finans\u00f3w stwierdzi w swoim raporcie, \u017ce obecnie funkcjonuj\u0105cy&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">system Pa\u0144stwowego Ratownictwa Medycznego<\/a>&nbsp;nie przyczynia si\u0119 do efektywnej realizacji cel\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa i w zwi\u0105zku z tym zarekomenduje wprowadzenia okre\u015blonych zmian (organizacyjnych lub legislacyjnych)? Na ile jego rekomendacje b\u0119d\u0105 zgodne z wizj\u0105 kierownictwa Ministerstwa Zdrowia? A je\u015bli nie b\u0119d\u0105, to czy Minister Zdrowia powinien zastosowa\u0107 si\u0119 do rekomendacji MF, czy mo\u017ce twardo obstawa\u0107 przy swoim? W ko\u0144cu to on odpowiada za system ochrony zdrowia w Polsce! A je\u015bli zdecyduje si\u0119 nie zastosowa\u0107, to czy Minister Finans\u00f3w b\u0119dzie p\u00f3\u017aniej z automatu (&#8222;karnie&#8221;) ogranicza\u0107 finansowanie tego obszaru w trakcie prac nad kolejn\u0105 ustaw\u0105 bud\u017cetow\u0105?<\/p>\n\n\n\n<p>To s\u0105 pytania, z jakimi mierzy\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 musieli zar\u00f3wno na \u015awi\u0119tokrzyskiej, ale i w Kancelarii Premiera. Zdaje si\u0119, \u017ce przy okazji analizy wydatk\u00f3w publicznych dokonywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie jak najbardziej merytoryczna analiza rozwi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych w innych resortach. Czy godzi\u0107 si\u0119 b\u0119dziemy na to, \u017ce Minister Finans\u00f3w, dzi\u0119ki przegl\u0105dom wydatk\u00f3w, stanie si\u0119 &#8222;Nadministrem Wszystkiego&#8221;? Czy efektywno\u015b\u0107 bud\u017cetowa powinna bra\u0107 g\u00f3r\u0119 nad innymi, niezmiernie z\u0142o\u017conymi uwarunkowaniami tworzenia&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">polityk publicznych<\/a>? To z pewno\u015bci\u0105 kwestie do spokojnego przemy\u015blenia. W ko\u0144cu z drugiej strony nie tylko ka\u017cdy urz\u0119dnik, ale tak\u017ce ka\u017cdy minister, niezale\u017cnie od tego za jaki obszar odpowiada, powinien jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce jego dzia\u0142ania finansowane s\u0105 z pieni\u0119dzy podatnik\u00f3w. Zarzut pod adresem MF w stylu: &#8222;Ja si\u0119 na tym znam, a ty, sknerusie wstr\u0119tny, nie masz bladego poj\u0119cia, o co chodzi!&#8221;, gdyby si\u0119 pojawi\u0142, by\u0142by wi\u0119c co najwy\u017cej tylko cz\u0119\u015bciowo trafiony.<\/p>\n\n\n\n<p>Czy zatem przegl\u0105dy wydatk\u00f3w w nowej ods\u0142onie nie b\u0119d\u0105 si\u0119 dalej rozbija\u0107 o rafy &#8222;Polski resortowej&#8221;? Czy obowi\u0105zuj\u0105cy i, pod wieloma wzgl\u0119dami, ca\u0142kiem funkcjonalny podzia\u0142 na dzia\u0142y i resorty nie sprawi, \u017ce zamiast konstruktywnej dyskusji urz\u0119dnik\u00f3w z urz\u0119dnikami MF i ministr\u00f3w z Ministrem Finans\u00f3w, zako\u0144czonej rozs\u0105dnymi zmianami w dotychczasowych rozwi\u0105zaniach systemowych, sko\u0144czy si\u0119 jak do tej pory, a wi\u0119c sporz\u0105dzeniem obszernego dokumentu, z kt\u00f3rego niewiele wyniknie w praktyce? Uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 szanse na znacz\u0105c\u0105 popraw\u0119 sytuacji w tym wzgl\u0119dzie, ale bez konstruktywnej wsp\u00f3\u0142pracy MF z innymi jednostkami i bez odej\u015bcia od sztywnego (\u017ceby nie powiedzie\u0107: t\u0119pego) trzymania si\u0119 swojej w\u0105skiej perspektywy istniej\u0105 wci\u0105\u017c powa\u017cne ryzyka.<\/p>\n\n\n\n<p>Na to nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 jeszcze problemy stricte organizacyjne i komunikacyjne. Przegl\u0105dy wydatk\u00f3w przeprowadza\u0107 b\u0119d\u0105 zapewne pracownicy&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">Departamentu Efektywno\u015bci Wydatk\u00f3w Publicznych i Rachunkowo\u015bci MF<\/a>. O tym, \u017ce s\u0105 oni dobrze przygotowani do niemal \u015bledczej roboty, polegaj\u0105cej najpierw na trafnej analizie stanu faktycznego, a nast\u0119pnie na wyci\u0105ganiu trafnych, merytorycznych i wielowymiarowych wniosk\u00f3w \u015bwiadcz\u0105 cho\u0107by dotychczasowe raporty. Co jednak z innymi kom\u00f3rkami organizacyjnymi w ministerstwach i KPRM, kt\u00f3re tak\u017ce zajmuj\u0105 si\u0119 ocen\u0105 efektywno\u015bci wydatkowej? W KPRM taki np.&nbsp;Departament Analiz ocenia funkcjonowanie struktur pa\u0144stwa i sprawno\u015b\u0107 ich dzia\u0142ania,&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">Departamentu Nadzoru i Kontroli KPRM<\/a>&nbsp;realizuje zadania w zakresie &#8222;koordynacji przez Prezesa Rady Ministr\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci kontrolnej w administracji rz\u0105dowej&#8221;, a Departament Oceny Skutk\u00f3w Regulacji opiniuje oceny skutk\u00f3w regulacji sporz\u0105dzane do projekt\u00f3w dokument\u00f3w rz\u0105dowych. W MSWiA dzia\u0142a Departament Administracji Publicznej, a w nim&nbsp;Wydzia\u0142 Administracji Rz\u0105dowej &#8211; czy pracuj\u0105cy tam ludzie nie przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c&nbsp;realizacji cel\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa? No i w ko\u0144cu w samym MF konieczna b\u0119dzie \u015bcis\u0142a, antyresortowa (antydepartamentozowa) wsp\u00f3\u0142praca z takimi departamentami jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Biuro Dyscypliny Finans\u00f3w Publicznych,<\/li>\n\n\n\n<li>Departament Analiz Krajowej Administracji Skarbowej,<\/li>\n\n\n\n<li>Departament Organizacji Krajowej Administracji Skarbowej,<\/li>\n\n\n\n<li>Departament Finansowania Sfery Bud\u017cetowej,<\/li>\n\n\n\n<li>Departament Finansowania Sfery Gospodarczej,<\/li>\n\n\n\n<li>Departament Wspierania Polityk Gospodarczych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><em>II. DUBLOWANIE DZIA\u0141ANIA NIK<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Druga kwestia to zagro\u017cenie, \u017ce przegl\u0105dy wydatk\u00f3w b\u0119d\u0105 w pewnym stopniu dublowa\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 kontroln\u0105 Najwy\u017cszej Izby Kontroli, kt\u00f3ra, co do zasady, przeprowadza kontrol\u0119 pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci, ale tak\u017ce gospodarno\u015bci, celowo\u015bci i rzetelno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>&#8222;Ka\u017cdy obywatel, p\u0142ac\u0105c podatki do pa\u0144stwowej kasy, chcia\u0142by mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce jego pieni\u0105dze zosta\u0142y w\u0142a\u015bciwie zagospodarowane. Izba dzi\u0119ki swoim uprawnieniom pe\u0142ni rol\u0119 stra\u017cnika publicznych \u015brodk\u00f3w, dbaj\u0105c o zgodne z prawem, gospodarne, celowe ich wykorzystanie i rzetelne rozliczanie. NIK nie tylko wskazuje nieprawid\u0142owo\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c ewentualne rozwi\u0105zania, maj\u0105ce na celu napraw\u0119 wadliwych mechanizm\u00f3w. Pokazuje, w jakich obszarach pa\u0144stwo dzia\u0142a dobrze, a gdzie potrzebne s\u0105 usprawnienia.&#8221;&nbsp;<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ju\u017c sama ta informacja, zaczerpni\u0119ta ze&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">strony NIK<\/a>,&nbsp;powinna spowodowa\u0107, \u017ce konstruuj\u0105c sw\u00f3j plan przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w MF powinno wzi\u0105\u0107 te\u017c pod uwag\u0119 roczny plan kontroli NIK, cho\u0107by po to \u017ceby nie sprawdza\u0107 tego samego w tym samym czasie!<\/p>\n\n\n\n<p><em>III. PRZEGL\u0104DY WYDATK\u00d3W A KONTROLA ZARZ\u0104DCZA<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Czy zespo\u0142y przeprowadzaj\u0105ce przegl\u0105dy wydatk\u00f3w b\u0119d\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">Wydzia\u0142em Koordynacji Kontroli Zarz\u0105dczej i Audytu Wewn\u0119trznego w Sektorze Publicznym<\/a>&nbsp;(inn\u0105 kom\u00f3rk\u0105 w ramach tego samego departamentu MF)? Pytam, bo w\u0142a\u015bnie w tym wydziale koordynowany jest system kontroli zarz\u0105dczej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>Kontrol\u0119 zarz\u0105dcz\u0105 w jednostkach sektora finans\u00f3w publicznych stanowi og\u00f3\u0142 dzia\u0142a\u0144 podejmowanych dla zapewnienia realizacji cel\u00f3w i zada\u0144 w spos\u00f3b zgodny z prawem, efektywny, oszcz\u0119dny i terminowy.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarz\u0105dczej nale\u017cy do obowi\u0105zk\u00f3w ministra w kierowanych przez niego dzia\u0142ach oraz kierownika ka\u017cdej pojedynczej jednostki, a celem kontroli zarz\u0105dczej jest zapewnienie w szczeg\u00f3lno\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>zgodno\u015bci dzia\u0142alno\u015bci z przepisami prawa oraz procedurami wewn\u0119trznymi;<\/li>\n\n\n\n<li>skuteczno\u015bci i efektywno\u015bci dzia\u0142ania;<\/li>\n\n\n\n<li>wiarygodno\u015bci sprawozda\u0144;<\/li>\n\n\n\n<li>ochrony zasob\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n<li>przestrzegania i promowania zasad etycznego post\u0119powania;<\/li>\n\n\n\n<li>efektywno\u015bci i skuteczno\u015bci przep\u0142ywu informacji;<\/li>\n\n\n\n<li>zarz\u0105dzania ryzykiem.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>Czy przegl\u0105dom wydatk\u00f3w towarzyszy\u0107 b\u0119dzie zatem przegl\u0105d stanu kontroli zarz\u0105dczej? Na ile g\u0142\u0119boko si\u0119ga\u0107 b\u0119dzie ocena &#8222;poziomu, struktury oraz jako\u015bci wydatk\u00f3w publicznych&#8221;? Czy przyk\u0142adowo problemy z podzia\u0142em zada\u0144 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi kom\u00f3rkami organizacyjnymi w ministerstwie lub problemy w komunikacji wewn\u0119trznej lub w komunikacji i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy ministerstwem a podleg\u0142ymi mu jednostkami b\u0119d\u0105 stanowi\u0142y podstaw\u0119 do rekomendowania powa\u017cnych zmian organizacyjnych? A je\u015bli nie, to co zmieni\u0105 najlepsze nawet rekomendacje, je\u015bli wdra\u017ca\u0107 je b\u0119dzie organizacja z takimi w\u0142a\u015bnie wewn\u0119trznymi problemami?<\/p>\n\n\n\n<p>Kontrola zarz\u0105dcza to wielki, a wci\u0105\u017c nie w pe\u0142ni wykorzystywany mechanizm sprawnego zarz\u0105dzania instytucjami publicznymi. To temat na odr\u0119bny i bardzo d\u0142ugi tekst, ale skoro i przegl\u0105dy wydatk\u00f3w, i kontrola zarz\u0105dcza maj\u0105 bardzo zbli\u017cone cele (sprawne pa\u0144stwo!), warto zadba\u0107 o to, aby wytworzy\u0142 si\u0119 tutaj efekt synergii.<\/p>\n\n\n\n<p><em>IV. STYK\u00a0MATEMATYKI I\u00a0POLITYKI<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Na temat ostatniego ryzyka, kt\u00f3re dostrzegam nie b\u0119d\u0119 si\u0119 szerzej wypowiada\u0142, bo na polityce ani si\u0119 nie znam, ani te\u017c si\u0119 ni\u0105 zbytnio zajmowa\u0107 nie mog\u0119 (neutralno\u015b\u0107 polityczna oraz lojalno\u015b\u0107 cz\u0142onka s\u0142u\u017cby cywilnej zobowi\u0105zuj\u0105), ale nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gdzie\u015b na ko\u0144cu ka\u017cdego przegl\u0105du wydatk\u00f3w do akcji wkrocz\u0105 politycy. I bardzo dobrze, \u017ce wkrocz\u0105, przecie\u017c to oni dysponuj\u0105 mandatem do rz\u0105dzenia i nadawania kierunku rozwoju naszego kraju, wi\u0119c ich decyzyjno\u015b\u0107 jest rzecz\u0105 jak najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105. S\u0119k jednak w tym, \u017ce nawet najbardziej racjonalne rekomendacje wytworzone r\u0119k\u0105 urz\u0119dnika mog\u0105 nie wywo\u0142a\u0107 wielkiego entuzjazmu u kieruj\u0105cego urz\u0119dem polityka. Taki, dajmy na to, minister finans\u00f3w jest owszem, podobnie jak jego urz\u0119dnicy, zwolennikiem efektywno\u015bci wydatkowej pa\u0144stwa, ale jednocze\u015bnie jest cz\u0119\u015bci\u0105 znacznie wi\u0119kszej, politycznej uk\u0142adanki. Bierze wi\u0119c pod uwag\u0119 zdanie swojego zwierzchnika, a wi\u0119c Premiera Rady Ministr\u00f3w, oraz pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du. Bierze te\u017c na pewno pod uwag\u0119 zdanie opinii publicznej oraz aktualne trendy medialne. Musi te\u017c liczy\u0107 si\u0119 z rynkami oraz mo\u017cliwymi reakcjami inwestor\u00f3w, krajowych i zagranicznych.<\/p>\n\n\n\n<p>To wszystko nie stanowi argumentu na rzecz zaniechania przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w (&#8222;Skoro o wszystkim i tak decyduje polityka, to po co si\u0119 stara\u0107?&#8221;). Dobrze by\u0142oby jednak, gdyby tak po stronie urz\u0119dniczej, jak i po tej politycznej istnia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to s\u0105 dwie strony tej samej, pa\u0144stwowej monety. Trzeba nie lada m\u0105dro\u015bci (sprytu?), \u017ceby tak planowa\u0107 i realizowa\u0107 przegl\u0105dy wydatk\u00f3w, \u017ceby wilk by\u0142 syty, owca ca\u0142a, a strumienie \u015brodk\u00f3w publicznych kierowane tam, gdzie najlepiej przys\u0142u\u017c\u0105 si\u0119 dobru wsp\u00f3lnemu (amen!).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>JAKIE SZANSE?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Rozpisa\u0142em si\u0119 na temat potencjalnych zagro\u017ce\u0144 dla pomy\u015blnego wdro\u017cenia przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w w wersji 2.0, ale to nie zmienia mojego entuzjazmu dla samej idei. Takie przegl\u0105dy s\u0105 nam bardzo potrzebne, ale tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo nie b\u0119d\u0105 sztuk\u0105 dla sztuki. Z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wiem, \u017ce marnotrawstwo \u015brodk\u00f3w publicznych to niekoniecznie jakie\u015b tam wielkie medialne afery, ale po prostu stare przyzwyczajenia i zwyk\u0142a, ludzka niech\u0119\u0107 do zmian. Czasami wystarczy prze\u0142ama\u0107 bariery komunikacyjne miedzy urz\u0119dami \u017ceby zobaczy\u0107 jak inaczej i taniej mo\u017cna realizowa\u0107 zadanie, kt\u00f3re &#8222;my tutaj tak od zawsze to robimy&#8221;. Przegl\u0105dy wydatk\u00f3w mog\u0105 i powinny by\u0107 m\u0142otem do robienia dziur w \u015bcianach Polski resortowej.<\/p>\n\n\n\n<p>Na \u015bwiecie istnieje wiele przyk\u0142ad\u00f3w na to, \u017ce przegl\u0105dy wydatk\u00f3w mog\u0105 funkcjonowa\u0107 i przynosi\u0107 pozytywne rezultaty.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Warto wi\u0119c bra\u0107 si\u0119 do roboty, jednocze\u015bnie korzystaj\u0105c z&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">dobrych praktyk OECD dla przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Sformu\u0142uj jasne cele i okre\u015bl zakres przegl\u0105d\u00f3w<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Cele przegl\u0105du wydatk\u00f3w musz\u0105 by\u0107 jasne<\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Jasno okre\u015bl zakres ka\u017cdego przegl\u0105du<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>2. Zidentyfikuj osobno kwestie polityczne i administracyjne w procesie przegl\u0105du<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Przyw\u00f3dztwo polityczne jest potrzebne dla zapewnienia wykonalno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w<\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi uczestnicz\u0105 w realizacji przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>3. Ustal jasne zasady obowi\u0105zuj\u0105ce podczas ca\u0142ego procesu przegl\u0105du<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Jasne role i obowi\u0105zki wszystkich interesariuszy<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>4. Zapewnij integracj\u0119 z procesem bud\u017cetowym<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Dostosowanie do procesu bud\u017cetowego<\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Dostosowanie do&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">ram \u015brednioterminowych<\/a><\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Dostosowanie do ocen i&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.blogger.com\/blog\/post\/edit\/1095050421436352043\/4366131438557811894?hl=pl#\">bud\u017cetowania zadaniowego<\/a><\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>5. Wdra\u017caj rekomendacje w spos\u00f3b odpowiedzialny i przejrzysty<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Rekomendacje z przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w powinny by\u0107 jasne<\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Monitoruj wdra\u017canie rekomendacji z raport\u00f3w ko\u0144cowych<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>6. Zapewni\u0107 pe\u0142n\u0105 przejrzysto\u015b\u0107 sprawozda\u0144 z przegl\u0105du wydatk\u00f3w<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Wnioski z przegl\u0105d\u00f3w wydatk\u00f3w s\u0105 dost\u0119pne publicznie<\/em><\/li>\n\n\n\n<li><em>Ustalenia dotycz\u0105ce zarz\u0105dzania i materia\u0142y zawieraj\u0105ce wytyczne s\u0105 dost\u0119pne publicznie<\/em><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>7. Okresowo aktualizuj ramy przegl\u0105du wydatk\u00f3w<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><em>Ramy nale\u017cy aktualizowa\u0107 zgodnie ze stale zmieniaj\u0105cymi si\u0119 wyzwaniami<\/em><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czy s\u0142yszeli Pa\u0144stwo o czterech sposobach wydawania pieni\u0119dzy, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 kiedy\u015b noblista\u00a0Milton Friedman? Wed\u0142ug tego ameryka\u0144skiego ekonomisty mo\u017cemy wydawa\u0107: (1) w\u0142asne pieni\u0105dze na w\u0142asne potrzeby, (2) w\u0142asne pieni\u0105dze na [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3750,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46,33,35],"tags":[38,41,37,39,40],"class_list":["post-3749","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktualnosci","category-prawo","category-publicystyka","tag-kontrola-zarzadcza","tag-ministerstwo-finansow","tag-przeglady-wydatkow","tag-zarzadzanie-panstwem","tag-zarzadzanie-publiczne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3749","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3749"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3751,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3749\/revisions\/3751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sprawnepanstwo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}